DİSLEKSİNİN NEDENLERİ NELERDİR?


Disleksi nedenleri ile ilgili yapılan çalışmalarda, bu bozukluğun sağlam bir
genetik bir temeli olduğu ve disleksinin aile içinde görülme eğiliminin kişide
görülme ihtimalini arttırdığı görülmüştür. Kesin genetik mekanizmalar ve
kalıtım kalıpları bilinmemekle birlikte araştırmalar, disleksi için gen veya genleri
içerdiği görülen birkaç kromozom tanımlamıştır. Ailevi çalışmalar (Schulte ve
ark., 1996) ve spesifik kromozomların tutulumu ile ilgili keşifler, disleksinin
genetik temelini açıkça göstermektedir. 6 ve 15 numaralı kromozomlar buna
dahil edilmiştir. Açıkçası, çevresel faktörlerde bir rol oynadğı, ancak genetiğin
rolü oldukça güçlü olduğu gözükmektedir. Castles ve arkadaşları (1996)
tarafından yapılan bir çalışmada, fonolojik disleksinin (bireylerin sözde
kelimeleri okumakta daha fazla sorun yaşadığı) ortografik disleksiden
(bireylerin istisna sözcükleri okumakta daha fazla sorun yaşadığı) daha
kalıtımsal olduğunu bulmuştur. Aynı zamanda nedenler arasında çok düşük
doğum ağırlıklı çocuklar, yani doğum ağırlığı 1500 gramın altında olan çocuklar,
disleksi ve diğer öğrenme bozuklukları için önemli risk altındadır. Ne yazık ki, bu
çocukların bu yönden tanınması daha az olasıdır (Sameulsson ve ark.,1999)
Değerlendirme kısmındaki literatüre bakıldığında, yaşına göre uygun
olmayan okuma ve yazma becerileri probleminden şüphelenilen her birey (çocuk
veya yetişkin) bir değerlendirmeye alınmalıdır. Bu değerlendirme okullarda ve
çeşitli danışmanlık merkezlerinde yapılabilmektedir. Değerlendirme, okuma,
yazım ve aritmetik becerilerin kapsamlı bir ölçümünü içermelidir. Son
araştırmaların gösterdiğine göre, sadece IQ puanı yeterli değildir; ancak
literatüre rağmen, bazı yetki alanları hala bir IQ testi baş gereklilik olduğunu
göstermektedir. Çalışmalar bu durumun bazen uzun süreçli bir durum olarak
adlandırılabileceğini çünkü ya test için uzun bir bekleme süresi vardır – bazen
birçok okul bölgesinde bir ila iki yıla kadar – ya da ebeveynler veya bireylerin
testi almak için özel bir psikoloğa gitmesi gerektiğini ki bunun oldukça pahalı ve
birçok bireyin finansal erişiminin dışında bir durum olabileceğini görülmüştür.
(Pennington, 2001)
Göçmen disleksili çocuklar üzerine yapılan nadir de olsa çalışmalar
vardır. Özellikle büyük şehirlerde, okulda anadilinden başka bir dilde eğitim
gören önemli sayıda çocuk görülmektedir. İkinci dil olarak İngilizce öğrenen

çocuklar üzerinde bazı araştırmalar yapılmıştır, ancak ikinci dil olarak Fransızca
öğrenen göçmen çocuklar hakkında çok az araştırma yapılmıştır. Genel olarak,
bu araştırmalar göçmen çocukların okula ilk birkaç sınıfta girip iyi bir eğitim
aldıklarında, göçmen olmayan akranlarına yetişebileceklerini bulmuştur.(Lesaux
ve ark. 2003) Bilinmesi gereken diğer önemli olan, birkaç ay veya bir yıllık
İngilizce eğitiminden sonra hala önemli zorluklar yaşayan çocukların disleksi
şüphesi olabileceğidir. Çoğu zaman, bu çocuklar göz ardı edilmekte ve sorunun,
ana dillerinin İngilizce olmamasından kaynaklandığı varsayılmaktadır. Gerçekte,
ilk dilleri İngilizce olmasa bile okulda mücadele eden çocuklar disleksik olup
olmadıklarını belirlemek için taranmalı ve değerlendirilmelidir. İlk dili İngilizce
olmayan çocukların okulu bırakma oranlarının önemli olduğu düşünüldüğünde
disleksi olasılığının araştırılması çok önemlidir. (Hutchinson ve ark, 2004)

KAYNAKÇALAR
Hutchinson JM, Whiteley HE, Smith CD, Connors L. The early identification of
dyslexia: Children with English as an additional
language. Dyslexia. 2004;10:179–95. 
Lesaux NK, Siegel LS. The development of reading in children who speak English as
a second language. Dev Psychol. 2003;39:1005–9
 Pennington BF. (2001) Genetic and neurological influences on reading disability: An
overview. Reading and Writing. 1991;3:191–201
Sameulsson S, Bylund B, Cervin T, et al. The prevalence of reading disabilities
among very-low-birth-weight children at 9 years of age-dyslexics or poor
readers? Dyslexia. 1999;5:94–112. 
Schulte-Korne G, Deimel W, Muller K, Gutenbrunner C, Remschmidt H. Familial
aggregation of spelling disability. J Child Psychol Psychiatry. 1996;37:817–22. 
Castles A, Datta H, Gayan J, Olson RK. Varieties of developmental reading disorder:
Genetic and environmental influences. J Exp Child Psychol. 1999;72:73–94