DİSLEKSİ NEDİR ?

Disleksi, ilk kez İngiliz Doktor W.P Morgen tarafından 1896 yılında tanımlanmıştır. Morgen’a göre Disleksi”Doğuştan kelime körlüğüdür.”

İlk olarak yapılan bu tanımlamadan sonra günümüze kadar birçok disleksi tanımı yapılmıştır.

Avrupa Disleksi Derneğine göre disleksi tanımı “Disleksi;okuma,heceleme ve yazma becerilerini edinmede nörolojik kökenli bir farklılıktır.”

Disleksi, zeka düzeyi “normal veya normal üstü” olan,”okuma hızı,okuma kalitesi,okumayı öğrenme hızı,okuduğunu anlama- anlatma becerisi” yaşıtlarına ve zekasına kıyasla; beklenenin altında olan okuma bozukluğunun genel adıdır.

DİSLEKSİ BELİRTİLERİ NELERDİR ?

-Okumayı öğrenirken zorluk yaşama
-Okuma hızının beklenenin altında olması
-Yazarken harf atlama
– Bozuk yazma
-Okurken harf atlama
-Okurken kelimeleri değiştirerek okuma
-Okumakta zorlanma
– Yazarken zorlanma
-Harfleri birbirine karıştırma (b,d,p gibi)
-Rakamları ters yazma (3-6-9… gibi)
-“6-9″,”3-8″,7-4″ gibi rakamları birbirinden ayırt etmede zorluk yaşama
-Okuduğunu anlama ve anlatmada zorlanma
-Sıralı ezber gerektiren konuları ezberlemekte güçlük çekme.(Ayların sırası,haftanın günlerini sıralama)
-Çarpım tablosunu ezberlerken veya ritmik sayarken zorlanma
-Renkleri karıştırma
-Sağı solu ayırt etmekte zorlanma
– Kendini,bir konu hakkında fikrini iyi ifade etmekte zorlanma
-Toplama ve çıkarma işaretini karıştırma
-Ayakkabılarını bağlama gibi motor becerilerde zorlanma
-Okula gitmek istememe
-Yazarken sıra,satır atlama
-İmla kurallarını uygun yazmakta zorlanma
-Noktalı ve noktasız harfleri yazarken ve okurken birbirne karıştırma

DİSLEKSİ OLAN BİREYLER İÇİN SAĞLANABİLECEK DESTEKLER NELERDİR?

Eğer çocuğunuzda öğrenme güçlüğü varsa, eğitim desteği alması gerekmektedir.
Çocuğunuza yardımcı olabilecek teknikler ve destek sağlanırsa çocuk bu güçlüğü aşar. Bilinen en etkili yöntemler:
– Bazen bire bir eğitim veren uzman bir öğretmen ile çalışmak.
– Fonik – kelimeleri oluşturan küçük sesleri tanımlama ve işleme yeteneğini geliştirme üzerine odaklanan özel bir öğrenme tekniği uygulamak.
Disleksili çocuk için sınıf ortamı:
Disleksi dostu bir sınıf ortamı, disleksili öğrencileri kendi güçlü yönlerini ve ilgi alanlarını takip etmeye teşvik eder. Dislektik öğrencilere yönelik yüksek beklentileri elinde bulundururken, zamanlı testlerin ve metin ağırlıklı materyallerin ötesinde, bilgilerini göstermek için makul alternatifler sağlar. Testler gerektiğinde öğretmenler, sınıfta disleksili öğrencilere ekstra zaman ayırmaya veya daha kısa testler yapmaya izin verirler.

ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ TANISI KONULMADAN ÖNCE SIRASIYLA İZLENMESİ GEREKEN YOLLAR

-Tıbbi değerlendirme ile öğrenmeyi etkileyen herhangi bir bedensel sorun olup olmadığı belirlenmelidir.
-Psikiyatrik değerlendirme ile herhangi bir psikopatoloji olup olmadığı ve varsa bu sorunun öğrenme güçlüğüyle ilişkisi saptanmalıdır.
-Psikolojik değerlendirme ile bilişsel, akademik ve nöropsikolojik süreçler incelenip, hangi alanlarda sorun olduğunun belirlenmesi amacıyla testler uygulanmalıdır.
-Aile değerlendirmesi ile ebeveyn tutumları, davranış ve beklentilerinin, eşler arası sıkıntıların ve aile içi sorunların öğrenme güçlüğüne etki edip etmediği belirlenmelidir (Altuntaş, 2010).

ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ EĞİTİMİ VE DESTEK PROGRAMI

Eğitim öğrenme güçlüğündeki en önemli ve etkili tedavi yöntemidir. Öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklar akranlarıyla aynı anda ve aynı düzeyde belirlenen hedeflere ve kazanımlara ulaşamayabilirler. Bu nedenle öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklar okul eğitimi dışında destek eğitimine ihtiyaç duyarlar. Okul dışında verilen bu destek eğitimi okulda verilen eğitimden farklı olduğu ve ülkemizde yalnızca öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklar için özel bir okul bulunmadığı için bu çocuklar dışarıdan destek eğitimi alırlarken aynı zamanda normal bir okulda eğitimlerine devam etmelidir.

Disleksili çocukların eğitimlerinde önemli olan işitsel, dokunma, görsel gibi algıların geliştirilmesi, dikkat sürelerinin arttırılması, belleğin kuvvetlendirilmesi ve motor becerilerinin geliştirilmesidir. Bu sebeple destek eğitim programı bu becerilerin kazandırılması ya da geliştirilmesi için gerekli olan eğitim metodlarını ve etkinliklerini içerir. Aynı zamanda destek eğitim programında okuma, yazma, dinleme, konuşma becerilerinin ve düşünme süreçlerinin gelişimlerinin desteklenmesi de yer almaktadır.

Dislektik çocukların eğitimi dışarıdan bir destek eğitim programı ile desteklenirken disleksinin duygusal ve sosyal gelişim alanlarına olumsuz etkileri ise bir uzman kontrollünde gerçekleşen psikolojik yardım ile takip edilmelidir. Ayrıca öğrenme güçlüğü eğitimi süresince aile desteği ve ilgisi büyük önem taşır.

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUKLARIN ORTAK YÖNLERİ NELERDİR?

Kendilerine verilen yönergeleri hatırlamakta güçlük çekerler.
-Birtakım hafıza sorunları yaşarlar. Örneğin; akranlarına göre okudukları bir parçayı akıllarında tutmada zorlanmaktadırlar.
-Bir bağlam doğrultusunda öğrendikleri kavramı başka bağlamlara aktarma konusunda zorlanmaktadırlar.
-Okuma gibi eylemlerde strateji geliştirmekte ve değiştirmekte zorlanmaktadırlar.
-Akademik becerilerde okumada hata yapma, yazı bozuklukları, yanlış yazma; kalem tutamama; satır atlama; sesleri birleştirememe; harf sesleri ve kelimeleri öğrenememe; harfleri, sayıları ve sembolleri karıştırma, imla ve noktalamada hatalar yapma, çarpım tablosunu öğrenememe şeklinde sorunlar yaşamaktadırlar.
-Dikkatleri kolayca dağılabilmektedir.
-Görsel ve işitsel algı sorunları yaşayabilmektedirler.
-Zamanı iyi kullanamazlar, saati karıştırırlar, yön bulmada zorlanırlar, sağı solu ayırt edemezler (Hopcan, 2013).

TÜRKİYE’DE ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜNE İLİŞKİN YAPILAN ÇALIŞMALAR

Ülkemizde özel eğitim ile ilgili yapılan çalışmaların başlaması eskiye dayanmakla birlikte bu alandaki eğitimlerin yaygınlaştırılması, nitelikli duruma getirilmesi için düzenlemelerin yapılması son 20 yıl içerisinde olmuştur. Ancak Özel Öğrenme Güçlüğü gibi özel eğitim alanı içerisine giren bu gibi sorunların bazılarında yapılan araştırma ve çalışmalar yetersiz kalmakta; bu alanda çalışabilecek uzman sayısı da yeterli gelmemektedir.

Özel Öğrenme Güçlüğü yaşayan çocuklar için ülkemizde kaynaştırma ve bireysel eğitim programlarından yararlanılmaktadır. Özel Öğrenme Güçlüğü yaşayan çocuklar bu programlardan en çok yarar sağlayacak özel eğitim gereksinimli çocuk gruplarından biridir fakat yapılan araştırmalar hem öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin, kaynaştırma eğitimi almadıklarını hem de ailelerin çocuklarının özel eğitime ilişkin haklarından çok fazla haberdar olmadıklarını ortaya koymuştur. Ayrıca öğretmenlerin çoğunun bireysel eğitim programı hazırlamada yetersiz kaldıkları da görülmüştür.

Özel Öğrenme Güçlüğü yaşayan çocuklar için gerek ülkemizde ve bünyesinde bulunan devlet okullarında yapılan uygulamalar yetersiz kaldığı için aileler rehabilitasyon merkezlerinden yararlanmakta ya da çocuklarını özel okula göndermeyi tercih etmektedir. Son dönemlerde özellikle büyük şehirlerdeki özel okullar Özel Öğrenme Güçlüğü yaşayan öğrenciler için birtakım özel düzenlemeler gerçekleştirmiştir. Ancak okul içerisinde öğrenciler için yapılan destek çalışmaları zaman sorunlarına neden olabilmektedir. Bazı okullar çocukları okul saatleri içerisinde bilgisayar, resim, beden eğitimi ve müzik gibi derslerden alarak eğitim desteğinde bulunmaktadır. Ancak bu dersler çocuğun rahatlayabileceği ve başarı gösterme imkanı bulabilecekleri dersler oldukları için çocukların bu derslerden alınmaları onları olumsuz yönde etkilemektedir. Tüm bu durumlar dikkate alındığında uzmanlar tarafından önerilen Özel Öğrenme Güçlüğü yaşayan çocukların okul dışında eğitim desteği almasıdır.

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUĞUN TEDAVİ SÜRESİ NE KADAR SÜRER?

Herkes kendi hızıyla geliştiğinden ve öğrendiğinden cevaplanması zor bir sorudur. Çocuğunuzun ilgi ve ihtiyaçları,eğitim programının yoğunluğu, çocuğun öğrenme hızı ve sıklığı tedavi sürecini etkileyen etmenlerdir. Çocuğunuzun yaşına, sınıfına, okul başarısına, ilgi ve isteklerine bağlı olarak, eğitim süresi değişebilir. Yoğun oturumlar yeni bir dizi becerinin öğrenilmesi için en iyi yol olabilir ve belki de bu yeni becerilerin kullanımını izlemek için daha az yoğunluklu bir dönem olabilir. Yeni becerilere hakim olunduğunda ve çocuğunuz başarı ile bir araya geldiğinde, eğitmen mola önerisinde bulunabilir. Bu nedenle, tedaviye olan ihtiyaç değişir.

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUKLAR OKUMAYI ÖĞRENEBİLİR Mİ ?

Disleksi olan çocuklar okumayı öğrenebilirler, ancak akranlarından daha fazla çaba sarf eder ve daha fazla zaman harcarlar. Tipik bir çocuk akıcı bir şekilde okumayı öğrenebilir ve bu çocuklar okumayı otomatik, hızlı ve zevkli bir şekilde gerçekleştirir buna karşın disleksi olan çocuklar yavaş ve daha fazla çaba harcayan okuyucular olarak kalırlar, okumayı öğrenebilirler ve belli bir seviyeye kadar okumalarını geliştirebilirler. Okuma öbür boyu geliştirilebilen bir beceridir. Bol bol okuma çalışmaları yapılırsa neredeyse normal çocuklar kadar iyi okuyabilirler.

DİSKALKULİ HAKKINDA BİLİNMESİ GEREKENLER

Diskalkulinin ilk tanımı şu şekildedir:”Bilişsel fonksiyonların bütününde bir güçlük olmaksızın matematiksel biliş kısmındaki bozukluk nedeniyle yaşanan güçlüktür. Zeka geriliği, duygusal bozukluk, kültür eksikliği ve yetersiz eğitim gibi durumlar var olmasa da yine de matematikte düşük performans sergilenmesi MÖG(Matematiksel Öğrenme Güçlüğü)olarak tanımlanır.(Büttner ve Hassehorn,2011).
Diskalkulinin nedeni hala tam olarak belirlenmemekle birlikte araştırmalara göre genetik olduğu ortaya konmuştur.
MÖG zihinsel yetersizlikler veya düşük başarıdan farklı bir durumdur(Dünya Sağlık Örgütü,1994). Öğrenme güçlüğü olan bireylerin ortalama ya da ortalamanın üstü bir zekaya sahip oldukları kabul edilmektedir.
MÖG yaşayan bireyler basit matematiksel işlemlerle yada kavram ve beceri edinmekte zorluk yaşarlar. Matematik yetersizliği bireyden bireye farklılık gösterir.
Diskalkuli bireyler matematik sorularına geç cevap verir ve akranlarına göre yavaş soru çözerler.
Zihinsel hesaplamada güçlük yaşadıkları için basit işlemleri parmakları ile yaparlar, tahmin edip yaklaşık cevap vermekte zorluk yaşarlar.
Matematiksel işlemleri söze dökmekte zorlanırlar. Örneğin; eşittir, dan daha küçüktür gibi terimleri karıştırırlar.
Zihin matematiksel işlemlerde güçlük çeker ve cevabı bulmadan soruyu unuturlar. Sayarken sayıların sıralarını karıştırıp denklik kuramazlar. (3×2=6 ise 2×3=6)
MÖG yaşayan bireylere özel BEP(Bireysel Eğitim Programı) hazırlanır.Bu çerçevede bireyler uzman eğitici eşliğinde bireysel olarak eğitim alır.

DİSLEKSİ İLE İLGİLİ EN ÇOK MERAK EDİLENLER

Disleksi ve Zeka Geriliği Arasında Bir İlişki Var Mıdır?

1-Çocuğa Disleksi tanısı konulmuş olması çocuk da zeka geriliği olduğu anlamına gelmez. Öyle ki disleksi tanısının konulması için zekanın normal olması şartı vardır. Disleksili çocukların genel olarak okul başarıları düşüktür. Ancak buradaki ana sorun çocuğun anlayamaması değil sınavda okuma ve yazma da güçlük çekmesidir.

2- Disleksi ve Yaratıcı Düşünme

Disleksi tanısı konumuş cocuklar okuma ve yazma gibi becerilerde güçlük yaşarlar. Disleksili çocuklar bu sorunların üstesinden gelebilmek için diğer çocuklardan daha fazla çaba göstermek zorundadırlar. Erken yaşlarda zorluklarla başa çıkmak zorunda kalan çocuklar sorunlarının üstüne gitmeyi öğrenir. Sorunlara farklı bakış açıları geliştirerek, eksikliklerini tamamlamak için yeni yöntemler bulmayı öğrenirler. Yaratıcı çözümler bulmak, çocukları sorunlarını yenme konusunda geliştirir.

3-Disleksi ve Dikkat Eksikliği Arasındaki İlişki Nedir?

Yapılan araştırmalarda Disleksi ile Dikkat Eksikliği arasında %10’dan %92’ye varan oranlarda bir örtüşme görüldüğü ortaya konmuştur. DEHB’li çocuklarda Disleksi görülme sıklığı %15–50 iken Diskalkuli görülme sıklığı %24–60 oranlarında değişmektedir.

4-DEHB’nin Sosyal Hayata Etkisi Nelerdir?

DEHB’nin sosyal ilişkilere etkisi daha çok çocukların akran ilişkilerinde yaşadığı zorluklar ve özgüven sorunlarıyla ilişkilidir. Özellikle hiperaktiviteli çocuklarda kendi dediğinin olmasını isteme, bağırma, saldırganlık, inatçılık gibi özellikler akran ilişkilerini olumsuz biçimde etkiler. Okul başarısızlığı özgüvenin düşmesine neden olabilir. Bu nedenle uzman yardımı alınması önerilir.

5-DEHB aile ilişkilerini nasıl etkiler ?

DEHB’li çocuklar aile ilişkilerinde sorunlar yaşayabilirler. Ebeveynler veya çocuğa bakmakla sorumlu olan kişiler bu süreçte çocuğa karşı sabırlı ve anlayışlı olmalıdır. Ebeveynler bu süreçte yaşadıkları sorunlardan kendilerini sorumlu tutabilirler. Çocuğa karşı nasıl bir tutum sergileneceği aile içinde tartışmalara neden olabilir. Özellikle okul hayatı da başladığında ebeveynler kendi içinde çatışan ya da okula karşı çocuğunu savunmaya çalışan bir konuma gelebilir.

ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ OLAN ÇOCUKLARLA ÇALIŞIRKEN YAPILMASI GEREKENLER

-Sayfa düzenine özen gösterilmeli
-Büyük font kullanılmalı
-Çalışma kağıtları görsel içeriklerle desteklenmeli
-Önemli kelimeler çocuğun ilgisini çekecek şekilde kalın yazılmalı
-Çalışmalar ağırlıklı renkli kalemlerle çocuğun ilgisini çekecek şekilde yapılmalı
-Çocuğa konuları öğretirken belirli kodlamalar öğretilmeli
-Bol bol tekrar yapılmalı
-Çocuğun konuyu öğrendiğinde emin olunduğunda yeni bir konuya geçilmeli

ÇOCUĞUNUZUN DİSLEKSİ OLDUĞUNDAN ŞÜPHELENİYORSANIZ ATABİLECEĞİNİZ İLK ADIMLAR NELER OLMALI?

- Not Alın :
Eğer çocuğunuz okumaktan kaçıyor, okuma ve yazım hataları yapıyorsa bunları not alın. Tanımlamayı kolaylaştırıcı bu adım, eğitim programının oluşturulmasına da büyük katkı sağlar.
– Çocuğunuzun Öğretmeni İle Konuşun :
Disleksi işaretlerine rastladığınız zaman, çocuğunuzun öğretmeni ile konuşabilirsiniz. Kaygılarınızı dile getirip, okuldaki ilerleyişi hakkında bilgi sahibi olabilirsiniz.
– Bir Değerlendirme Talep Edin :
Okuma ve yazmada güçlük yaşayan her çocuk disleksi değildir. Tanıyı doğrulatmak için kapsamlı bir değerlendirme yapabilen bir uzmana başvurun.
– Proaktif Olun ve Sezgilerinize Güvenin :
Bir ebeveyn olarak çocuğunuzun okuma problemlerini çok erken yaşlarda belirleyebilirsiniz. Çocuğunuzu en iyi siz tanıyabileceğinizden, problem ile ilgili sezgilerinizi de uzmanlarla paylaşın.

DİSLEKSİ EĞİTİM PROGRAMLARI HANGİ ADIMLARI İÇERMELİ?

– Birebir İlgi : Okullar küçük gruplar oluşturarak bu adımı sağlamaya çalışsalar da birebir dikkat anlamında biraz yetersiz kalabilmektedir.
– Tekrar: Çocukların eğitimde öğrendikleri bilgileri ve yöntemleri tekrar etmesi çok önemlidir. Bu tekrarlar sırasında uzmanlar da spesifik hataları düzeltme imkanına sahip olur.
– Bireysel İlerleme: Etkin Disleksi programları bireysel ilerleme hızını baz alarak hareket eder. Çocukların okul müfredatına yetişmesi ana hedeflerden biridir ancak bu yolda çocuğa kapasitesini aşabilecek bir program hazırlanmamalıdır.
– Motivasyon: Disleksi eğitimi sürecinde çocuğun motivasyonunu canlı tutmak da uzmanların bir görevidir. Özellikle eğitim seansları, çocuğun keyif aldığı diğer aktivitelerin zamanlarına engel olmayacak şekilde ayarlanmalıdır.

DİSLEKSİ’NİN TEDAVİSİNDE ÖNEMLİ NOKTALAR NELERDİR?

*Öğrenme güçlüğü ne kadar erken fark edilirse alınan özel eğitimde o kadar çok başarılı olur.

*Öğrenme güçlüğünün tedavisi bireyseldir.

*Çocuğun yaşı, zeka düzeyi,

*Yaşıtlarından geri kalma düzeyinin ne kadar oluğu,

*Kaçıncı sınıfta olduğu,

*Ailenin evdeki, sosyal gelişimdeki desteği,

*Alacağı destek eğitiminin kalitesi

*Başka herhangi bir gelişimsel sorunun olup olmaması gibi durumlar tedavi sürecindeki dikkat edilmesi gereken noktalardır.

DİSLEKSİ’Lİ ÇOCUĞUN SINIFA UYUMU

Disleksi tanısı konulmuş çocuklar okuma, yazmada güçlük çektikleri için başarısızlık duygusuyla çok fazla karşılaşan ve buna bağlı olarak da kendileriyle ilgili olumlu algı geliştiremeyip öz güven problemleri yaşayan çocuklardır.  Kendileriyle ilgili olumsuz algılar geliştirmemelerinin ve özgüvenlerini kaybetmemelerinin önüne geçilmesi gerekir ve bunun için de ilk müdahale edilmesi gereken yer okuldur. Disleksili çocuklara farklı sınıf ya da okul açmak ne kadar zor ise okul müfredatını ve kurallarını onlara uygun hale getirmek aslında bir o kadar da kolaydır.

Disleksili çocukları sınıfa kazandırmak için ilk olarak sınıf ortamının aydınlık düzenli ve çocuğun görme duyusuna hitap edecek şekilde düzenlenmesi gerekir. Bu öğrenciler ön sıralara ya da ön sıralara yakın yerlere ve anlayamadıkları yerleri sorabileceği bir öğrencinin yanına oturtulmalıdır. Ayrıca derslere göre oturma düzeni değiştirilmemelidir.

Disleksili öğrencilerin sınıfa kazandırılmasında bir diğer önemli nokta ise  öğretmenlerin tutumlarıdır. Öğretmenler bu öğrencileri eleştirmemeli, hatalarını yüzlerine vurmamalıdır çünkü bu davranış stilleri öğrencinin motivasyonunu düşürür ve onu sınıf ortamından uzaklaştırabilir.  Bu nedenle öğretmenler daha motive edici ve olumlu söylevlerle öğrenciyi desteklemelidir.  Öğretmenini seven öğrenci dersi de sever ve derslere de katılımı yüksek olur. Öğretmen ayrıca dersi anlatırken disleksili öğrencileride dikkate alarak cümlelerini daha kısa ve net olarak kurmalıdır. Böylece disleksili çocuklar güç durumda kalmazlar. Bu öğrencilere ders sırasında not tutturmak ise yanlış bir uygulama olabilir çünkü öğrenciler yazarken zorluk çekeceği için geride kalır ve dersi takip edemezler. Öğretmen bu nedenle bu öğrencilere dersin özetini içeren çıktılar verebilir. Öğrencinin yaptığı yazım yanlışlarında ise öğretmen yanlışları tespit edip doğrusunu göstererek çocuğun nerde yanlıs yaptığını fark etmesini sağlayabilir.  Disleksili öğrencilerin  sınav uygulamalarında da bazı değişiklikler yapılmalıdır. Çocukların sınav arasında mola vermelerine izin verilebilir ve sınavda ek süre tanınabilir.

ÇOCUĞUM NEDEN HIZLI OKUYAMIYOR?

Okuma hızı her çocukta farklı şekilde gelişir. Bu nedenle çeşitli çalışmalar okuma hızını arttırılabilirse de her çocuğun aynı okuma hızına sahip olacağını düşünmek yanlış olur. Çocuğunun okuma hızının yavaş olduğunu düşünen aileler çocuğu diğer çocuklarla karşılaştırılmamalıdır. Çocuk sınıfındaki veya yaşıtındaki diğer çocuklarla kıyaslandığında hem motivasyonu düşürek kendine güveni azalır hem de bu durum eğer bir sorundan kaynaklanmıyorsa çocuğun gereksiz yere kaygılanmasına neden olur.

Öncelikle okuma hızındaki yavaşlığın nedenini anlamak için bu durumun bir rahatsızlıktan mı yoksa okumaya ayrılan zaman yetersizliğinden(okuma becerisinin pekiştirilmemesinden mi) mi kaynaklandığının tespit edilmesi gerekir. Bu aşamada ebeveynler çocuğun sınıf öğretmenin de görüşlerini almalı ve rehberlik servisiyle iletişim halinde olmalıdır. Eğer okumadaki yavaşlığın bir sorundan kaynaklandığı düşünülüyorsa uzman doktora başvurulmalıdır.

Disleksi(Özel Öğreme Güçlüğü) tanısı okumada ve okuma hızında problemlere neden olur.Eğer çocuğa disleksi tanısı konmuşsa okulda aldığı eğitim çocuk için yeterli gelmeyebilir. Ailelere önerilen çocuğun eğitiminin dışardan uzman yardımıyla desteklenmesidir.

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUKLARIN OKUDUĞUNU ANLAMASI İÇİN HANGİ YETİLER GEREKLİDİR?

Okuma süreci, gözlerin, işitme organlarının çeşitli hareketleri ve yazılı sembollerin anlamlandırılması ile oluşur. “Okuma, okuduğunu kavrama yönü ile psikolojik, okuduğunu anlama yönü ile sosyolojik bir süreçtir.” Okuma okuyucunun aktif olarak sürece katılmasını gerektiren bir olgudur. Bir kişinin okuduğunu anlayabilmesi için metinde geçen kelimelerin anlamlarını bilmesi, parça bütün ilişkisini kuruyor olması gerekmektedir. Metinde geçen konular ile ilgili bağlantı kurması gerekmektedir. Ayrıca bunun yanında sorgulama, tahmin etme, özetleme, çıkarımda bulunma gibi becerileri de sahip olması gerekmektedir.

OKUMA GÜÇLÜĞÜ ÇEKEN ÇOCUKLARIN YAŞADIKLARI SORUNLAR NELERDİR?

-Atlayarak okuma yaparlar.
-Harfleri ve kelimeleri ters çevirerek okuyabilirler. Çocuklar özellikle okuma yeni başladıkları dönemlerde ‘b’ yerine ‘d’, ‘ev’ yerine ‘ve’ diyebilirler.Eğer bu durum zamanla ortadan kaybolabilir. Kaybolmuyor ise yön değiştirme çalışmaları ile desteklenmelidir.
-Okuma sırasında kelime tekrarları yaparlar. Yapılan çalışmalar tekrarların en önemli sebebinin yetersiz kelime tanıma becerisi olduğunu gösteriyor.Bu durumlar ile ilgili okuma çalışmaları yaparken okunan kelimeler kağıtla kapatılmalı çocuğa belli başlı stratejiler öğretilmelidir.

OKUMA BECERİSİNİN KAZANDIRILMASI VE ANLAMLANDIRILMASI SÜRECİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

*Okumayı anlamlandırma çalışmaları yapılmalıdır.
*Okuma akıcı hale getirilmelidir.
*Okuma belli başlı stratejiler içermelidir.
*Çocuk okuması için motive edilmelidir.
*Okuma hayat boyu devam etmelidir.

Motivasyon, okuma ve okuduğunu anlama sürecinde oldukça etkili bir faktördür. Birçok öğretmen ve uzman sorunlarının motivasyon eksikliğinden kaynaklandığına dikkat çekmiştir. Okumaya motive edilmiş çocukların okuma problemlerini aşmanın yanında okuduğunu anlama sorunlarını da aştıkları ve öz güven kazandıkları da tespit edilmiştir..

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUĞUN ÖZELLİKLERİ

Disleksi hakkında yapılan bilimsel açıklamalar haricinde, uzmanların incelemelerine bakarak, disleksili çocukların şu genel özelliklere sahip olduklarını söyleyebiliriz;
-Normal veya normal üstü bir zeka düzeyi, fakat analiz ve sentez yapabilme becerisinde başarısızlık, çağrışım yapamama,
-Kendisini istediği şekilde ifade edememe,
-Hareketlerde dağınıklık, hareketi sürdürememe,
-Lateralleşme problemi,
-Yön duygusunda zayıflık,
-Görme yetisinde bozukluk,
-İşitme yetisinde bozukluk,
-Zaman ve mekanı yapılaştırma problemleri,
-Duygusal problemler
Disleksili çocukta bu özelliklerin tümünün veya birkaçının bulunması, okuma, yazı ve imla alanlarında bir takım hatalar yapmasına neden olur. Disleksili çocuk, okurken telaffuz hataları yapar, yanlış okur, kelime veya harf atlar veya ilave eder, noktalama hatası yapar, doğru okuyabildiğini de anlayamaz. Yazı yazarken de harfleri deforme eder, yazıları doğru kopya edemez, yazdıklarını satıra ve sayfaya doğru olarak yerleştiremez. İmla hataları yapar. (Razon, 1980)
Disleksi, okul çağında, çocuk okula başladığında ve okumaya başladığı sırada ortaya çıkan bir bozukluk değildir, ancak çocuk okuma öğrenimine başlayana dek gizli kalabilen bir bozukluktur (özellikle zeki çocuklarda). Genellikle, disleksili çocuğun okul öncesi dönemde de dil gelişimi, hareket yeteneği ve mekanda yönelme açısından sorunları vardır ancak bunlar dikkati çekmemiş olabilirler. (Rheinold – Kocner – Malmquist, 1976)

OKUMA GÜÇLÜKLERİNİN TEDAVİSİNDE ANA İLKELER

Okuma güçlüğü olan çocuklarla çalışırken söylenen ya da çizilen kelimelerin çocuk tarafından yazılması ve söylenmesi istenmelidir. Böylelikle birden fazla duyum ve beceri harekete geçirilmiş olur; görme, işitme, dil ve el.
Çocuğun kelime haznesinin genişletilmesi için çocukla sözlü iletişim kurmak, konuşmak oldukça faydalıdır. Ayrıca yeni kelimeleri kullanabilmesi için sözlükten faydalanması da söylenebilir ve sözlük kullanımı öğretilebilir.
Aritmetik çalışmalara geçildiğinde basit oyunlarla ve somut kavramlarla sayı öğrenimi başlatılabilir. tek basamaklı sayılarla basit işlemler öğretilebilir. Çocuğun gelişim düzeyine göre çarpım tablosunu ezberletmek yerine onun çarpım tablosu kullanması öğretilebilir.
Kaçırılmaması gereken en önemli nokta her çocuğun kendine özgü gelişim basamaklarına uygun öğrenme basamakları belirlenmelidir.

DİSLEKSİ İLE İLGİLİ EN SIK SORULAN SORULAR

Disleksi İçin Özel Eğitim Kurumları Var Mıdır?
Evet.Özel merkezler ve özel eğitimler vardır. Bu eğitimler sayesinde Disleksi minimum seviyeye indirilir.

Disleksi Eğitimi Nasıl Olmalıdır?
Sözel, işitsel, görsel eğitim metodları seçilmelidir. Çocukla birebir yapılmalıdır. Amaç;kısa süreli hafızadan uzun süreli hafızaya bilgileri aktarabilmektir. Bunun içinde tekrar yapılmalıdır ve özel yöntemler kullanılır.
Disleksinin İlköğretim Yaş Seviyesinde Belirtileri Nedir?
Okula gitmede isteksizlik durumu vardır.
Kelimeleri, harfleri, sesleri öğrenmede güçlük yaşarlar.
Verilen talimatları takip etmede güçlük yaşarlar buna bağlı olarak organize olamazlar.
Kelimeleri harflere veya hecelere ayırmada güçlük yaşarlar buna bağlı olarak okumada güçlük yaşarlar.
Kelime ve ses bilgisinde zayıflık ve buna bağlı olarak konuşmada güçlük yaşarlar.

DİSLEKSİ HAKKINDA MUHTEMELEN YANLIŞ BİLDİĞİMİZ GERÇEKLER NELER OLABİLİR?

-Disleksi %100 kalıtsaldır.
Araştırmalar gösteriyor ki kardeşi ya da ailesinden biri Disleksi olan bir bireyin Dislektik olma olasılığı %40’tır.
-Harfleri ters yazmak disleksinin kesin bir işaretidir.
Bazı çocuklar bu zorluğu yaşasa da hepsi bu sorundan muzdarip değildir. Çocuğun sadece harfleri nasıl şekillendireceği ile ilgili bir sorunu olabilir.
-Disleksi sadece okumayı etkiler.
Yazma,konuşma,heceleme ve sosyalleşme de Disleksiden etkilenebilen becerilerdir.Çünkü Disleksi kompleks,beyin temelli bir durumdur. Her kişiyi farklı şekillerde etkiler.

ÇOCUĞUM, DİSLEKSİ İLE İLGİLİ ÖĞRETMEN İLE RAHAT KONUŞABİLİR Mİ? BEN NE YAPABİLİRİM?

Çocuğunuza disleksisi hakkında daha rahat hissetmesi için yardım edebilirsiniz.
* Disleksi’nin zeka ile ilgili bir durum olmadığını belirtebilirsiniz.
* Disleksi’nin çok fazla etki etmeyeceği ilgi alanları üzerine konuşabilir onu cesaretlendirebilirsiniz.
*Öğretmenleri ile buluşma ayarlayabilirsiniz. Disleksi hakkında onların da daha fazla bilgi sahibi olmasını sağlayabilirsiniz.
*Çocuğunuz ile ortak bir çalışma yaparak disleksi yüzünden okulda yaşadığı problemleri listeleyebilirsiniz. Böylece öğretmen buluşmalarının daha verimli ve çözüm odaklı olmasını sağlayabilirsiniz.
*Çocuğunuzla yaptığınız bu ortak çalışma içerisinde onun disleksisi hakkındaki farkındalığına da ulaşmış olabilirsiniz. Bu farkındalık hem okulda hem de okul dışı hayatında (disleksisi açısından) daha pozitif hareket etmesini de sağlayabilir.

DİSLEKSİ İLE İLGİLİ EN SIK SORULAN SORULAR

1-Disleksi tanısı konmuş çocuklar için okul seçiminde nelere dikkat edilmelidir?
Ülkemizde yalnızca disleksili çocuklar için eğitim veren bir okul bulunmamaktadır. Bu nedenle ebeveynler önce çocuklarını devlet okuluna mı özel okula mı gönderecekleri konusunda seçim yapmalıdır. Bu seçim sırasında sınıfların çok kalabalık olmamasına dikkat etmeleri, okulun rehberlik servisinin çalışmalarını incelemeleri önemlidir. Ayrıca unutulmaması gerekir ki çocuk okul dışında eğitim desteği de almalıdır.

2-Disleksi’de okuma kitabı seçerken nelere dikkat edilmelidir?

Öncelikle çocuğun ilgi alanına uyan, çocuğu sıkmayacak konuları işleyen kitaplar seçmeye dikkat edilmelidir. Yazının boyutu ne çok büyük ne de çok küçük olmalıdır. Kitapta zor kelimeler ve uzun cümleler yer almamalıdır. Ayrıca çocuğun olayı zihninde daha iyi canlandırabilmesi için resimli kitaplar tercih edilmelidir.

3-Disleksili çocuk yabancı dil öğrenebilir mi?

Disleksi yabancı dil öğrenimine engel değildir ancak ebeveynlerin çocuğun kendi dilini öğrenirken çektiği güçlüğü yabancı dili öğrenirken de çekeceğini unutmaması gerekir. Doğru destek ve çalışmayla yabancı dil öğrenimi desteklenmeli ve alıştırma, okuma kitap seçiminde kolay, resimli kitaplar tercih edilmelidir.

ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ (ÖÖG) ve DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU (DEHB) BENZER YÖNLERİ

Özel Öğrenme Güçlüğü (ÖÖG) ile Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) yaşayan çocuklar arasında bazı ortak noktalar vardır.
Özel öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklar da, dikkat eksikliği yaşayan çocuklar gibi, dikkatlerini toplamakta zorlanabilirler çünkü okumak onlar için oldukça emek isteyen bir uğraş olabilir ve çabuk yorulabilirler; dolayısıyla konsantrasyonlarını devam ettirmeleri güç olabilir.
Disleksili çocuklar da, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuklar da okumayla ilgili problemler yaşayabilir. Dislektik çocukların okuması genellikle tutuktur; kelimeler hatalı olabilir, büyük ve küçük kelimeler yanlış okunabilir. DEHB olan bir çocuk da tutuk okuyor olabilir ancak onun yaptığı hatalar kelimeleri yanlış okumaktan ziyade noktalama işaretlerini atlamak, cümle sonlarını bırakmak, kaldığı yeri kaybetmek gibi daha dikkate dayalıdır. Akıcı okuyamama durumu hem dislektik çocukların, hem de DEHB olan çocukların okuduğunu anlamasını güçleştirir; böylece okumaktan alınan zevki düşürür ve çocuklar okumaktan kaçınabilir.

ETKİLİ ÖĞRENME NASIL GERÇEKLEŞİR?

Çocukların öğrenmeyle ilgili özellikleri şunlardır: (Tuğrul, 2002; Edwards ve Spinqate, 1995)
– Çocuklar beş duyunun fonksiyonuyla öğrenirler.
– Başkalarını örnek alarak model yoluyla öğrenirler.
– Çocuklar çevreleriyle (ebeveynleriyle, öğretmenleriyle, malzemelerle vb.) etkileşim içinde öğrenirler.
– Bildiklerini bir başkasına anlatırken öğrenirler.
– Bir konu hakkında araştırma yaptıklarında öğrenirler.
– Davranışlarının sonuçları hakkında geri bildirim aldıklarında öğrenirler.

Çocukların bireysel öğrenme gereksinimlerinin karşılanması, çocukların öğrenme sürecinden etkili bir şekilde faydalanabilmeleri için gereklidir. Çocukların gelişimsel özelliklerinin, ilgi ve gereksinimlerinin bilinmesi gerekir. Çocukların bireysel ve grupla öğrenme gereksinimlerini karşılayacak öğretim modelleri geliştirilmelidir. Bireysel öğrenme ortamı çocuğun tek başına kaldığı bir öğrenme ortamı değil, çocuğun kendi öğrenme hızında ve alanında istediği şekilde gelişmesine izin vermektir. Bireysel öğrenme gerekli olmakla birlikte, grup içindeki öğrenmelerinin de güçlendirilmesi sosyal bir gerekliliktir.

ÇOCUĞU DİSLEKSİ OLAN AİLELERE UYARILAR

-Çocuğunuzda Disleksi’den şüpheleniyorsanız mutlaka bir uzman ile görüşüp çocuğunuzun değerlendirilmesini isteyin.
-Disleksi’nin ilaç ile tedavisi yoktur. Doktorunuz size ilaç verdiyse ilacı size neden verdiğini sormanızda fayda var.
-Disleksi kendiliğinden geçen bir durum değildir. Durumun kendiliğinden geçmesini beklemeden bir uzmana başvurun.
-Çocuğunuza akademik destek aldırın.
-Okul öğretmeni, akademik destek aldığınız uzman ile iş birliği içinde çalışmalar yapın.
-Çocuğunuza zaman verin, bu süreçte ona destek olun.
-

ÖZEL EĞİTİM NEDİR? NASIL UYGULANIR?

Özel Öğrenme Güçlüğü, Dikkat Eksikliği, Hiperaktivite, Otizm Spektrum Bozukluğu gibi nörogelişimsel bozukluklarda çocuğa gereken değerlendirmeler yapıldıktan sonra uygulanan eğitime özel eğitim denir. Çocuğa bireyselleştirilmiş eğitim programı uygulanır. Hazırlanan bu program doğrultusunda çocuğa eksik olduğu alanlar ile ilgili eğitim verilir. Bu eğitim sırasında çocuğa bazı kodlamalar öğretilir. Örneğin; çocuk matematikte 4 işlemde zorlanıyor ise çocuğa kullanabileceği bir metot veya kodlama öğretilir.
Bu eğitim özel eğitim öğretmenleri veya özel eğitim alanında yetişmiş psikologlar tarafından verilir.

ÇOCUĞUM DİSLEKSİ, ONA NASIL YARDIMCI OLABİLİRİM?

Disleksi, çocuklarda psikolojik anlamda bazı zorlanmalara sebep olabilir. Bu durumda çocuk için en önemli şeylerden biri ailenin ona olan desteğidir.
Ebeveynlerin dikkat etmesi gereken ilk husus anlayışlı, sabırlı ve hoşgörülü olmaktır. Bunun yanı sıra disleksi hakkında doğru ve yeterli bilgiyi edinmeleri gerekir. Öğretmen, okul ve çalışılan uzman ile işbirliği içinde olunmalıdır. Öğrenme konusunda zorlayıcı olunmamalı aksine öğrenme eğlenceli hale getirilmelidir. Takdir ve tebriklerle motivasyonun devamlılığı sağlanabilir. Yeteneklerini keşfetmesinde desteklenmeli ve akranlarıyla kıyaslanmamalıdır.
En önemlisi ise tüm bu süreçte ona olan sevgi ve güven hissettirilmelidir.

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUKLAR NELER SÖYLÜYOR?

Dikkatim çabuk dağılabilir. Okurken sıkılabilirim. Harfleri karıştırabilir, bazı rakamları ayırt etmekte zorluk çekebilirim. Ders çalışırken, ödevlerimi yaparken bana yardım ederseniz sevinirim. Öğretmenlerimle iş birliği yapabilirsiniz. Beni arkadaşlarımla kıyaslamayın, hepimiz birbirimizden farklıyız. İlgi alanlarıma saygı duyun. Müzik dinlemeyi, resim yapmayı, tiyatroya gitmeyi çok severim. Bu alanlardaki başarımı göz ardı etmeyin.
Sizi zorlayabilirim. Yorabilirim. Anlamayabilirim. Lütfen kızmayın, kendimi anlatmam için izin verin. Benden utanmayın. Gizlemeye çalışmayın.
Ben tembel değilim. Elimde olmayan bazı sebepler, verdiğiniz görevleri yapmamı zorlaştırıyor ve daha uzun zaman ihtiyacım olabiliyor. Bunun için çaba gösteriyorum. Sizlerden beni anlamanızı ve empati yapmanızı istiyorum.

OKUDUĞUNU ANLAMANIN ÖNEMİ

Okuma öğrencilik başlangıcından itibaren her bireyin kazanması beklenen bir beceridir. Yazılı bir metindeki sembolleri tanımayı ve kavramayı içinde barındırır. Okuma becerisi sayesinde bireyler bir metni kavrayabilirler. Bunun yanında yazılı metnin okuyan kişi için bir anlam ifade etmesi gerekmektedir yani okuyucunun okuduğunu anlayabilmesi gerekir.
Okuma yapmak her zaman okuduğunu anlamak değildir. Bir kişinin okuduğunu anlayabilmesi için sözcükleri anlayabilmesi, metindeki bilgiyi anlayabilmesi ve metinden sonuç çıkarabilmesi gerekmektedir. Akademik olarak başarılı olabilmenin yanı sıra bir roman okurken olayları yakalayabilmek, yeni alınan bir eşyanın kullanım kılavuzunu kavrayabilmek, merak edilen bir konu hakkında bilgi edinebilmek gibi eylemler okuduğunu anlama ile gerçekleşmektedir. Günlük hayatımızda sıkça karşılaştığımız bu eylemler bize okuduğunu anlamanın önemini açıkça göstermektedir.

Özel öğrenme güçlüğü yaşayan bireyler genellikle okuduğunu anlamakta güçlük çekmektedir. Eğer kişi bu durum ile karşı karşıya ise mutlaka bir eğitim almalıdır.

DİSLEKSİ TEDAVİSİNDE İZLENİLEN YOLLAR

1)Öğrenme güçlüklerine erken dönemde müdahale çok önemlidir. Ne kadar erken fark edilirse o kadar kolay bu güçlük aşılabilir.
2)İlaç ile tedavisi mümkün değildir. En etkili çözün eğitimdir.
3)Çocuğa uygulanan eğitim destek programında çocuğa konuları anlatmanın yanında konularda ona yardımcı olacak stratejiler öğretmemiz gerekir.
4)Çocuğa anlatılan konular somutlaştırılarak verilmelidir.
5)Çocuğun bilgileri uzun süreli belleğe atmasa için bolca tekrar yapılmalıdır.
6)Çocuk psikiyatrisi, psikolog, özel eğitimci, okuldaki öğretmenleri ve aile iş birliği içinde olmalıdır.

OKUMA HIZINI ARTTIRMAK İÇİN NELER YAPILMALIDIR?

Okuma hızı yavaş olan çocuklar için öncelikle yapılması gereken bu durumun sebebini bulmaktır. Okuma hızının yavaş olmasının sebepleri; yanlış bir okuma sistemi ile okuma yazmayı öğrenmiş olması, dikkat eksikliğine bağlı yavaş okuma, özel öğrenme güçlüğü sonucunda ortaya çıkan yavaş okuma şeklinde sıralanabilir.
Bu durum tespit edildikten sonra alanında uzman kişiler tarafından çocuğa eğitim verilmelidir. Uygulanan eğitimde çocuğa özgü bireysel bir eğitim programı belirlenip uygulanmalıdır. Okuma sistemi temelden başlanarak düzeltilmelidir. Okuma esnasında yanlış okumalar oluyor ise öncelikle bunlar düzeltilmeli sonrasında okuma hızı arttırılmalıdır. Eğitimci tarafından verilen özel eğitimin yanında evde okuma çalışmaları desteklenmelidir. Eğitmenin verdiği yönergeler doğrultusunda bolca okuma çalışmaları yapılmalıdır.

OKULDA OKUMA YAZMA ÖĞRENİMİ SÜRECİ

Okuma-yazma öğrenme süreci çocukların zihinsel, duygusal, bilişsel gelişimleri ile yakından ilgilidir. Okuma yazma sürecinde çocuklar aynı zamanda hayat boyu kullanacakları anlama, sorgulama, sıralama, tahmin etme ve ilişki kurma yeteneklerini geliştirirler. Bu süreç bazı çocuklar için kolay olurken bazılar için zorlu bir durum haline gelmektedir.

Okul yıllarında eğitimciler ne kadar uğraşsalar da bazı çocuklar, okuma yazma konusunda yaşıtlarının gerisinde kalırlar. Son yıllarda yapılan araştırmalara göre bu konuda geride kalan çocukların ses ve harf birleştirme konusunda güçlük çektikleri tespit edilmiştir. (Agnew, Dorn, & Eden, 2004; Gonzalez & Vale, 2000; Mayringer & Wimmer, 2000). Yaşanan bu güçlüğü aşmak için özel eğitim metotları içeren bireyselleştirilmiş eğitim programı oldukça etkilidir. Uygulanan bu eğitim programı sırasında, sesleri harflere, harfleri seslere uyarlama şeklinde özel ses-harf temelli bir eğitim düzenlenir.

OKUL BAŞARISIZLIĞININ SEBEPLERİ NELERDİR?

Okul başarısızlığının birçok sebebi vardır. Bunlar; kişiden kaynaklanan sebepler, eğitim sisteminden kaynaklanan sebepler veya çevreden(öğretmenden ve aileden) kaynaklanan sebeplerdir.
1) Kişiden Kaynaklanan Sebepler
Her birey kendine özgü zekaya veya kişilik özelliğine sahiptir. Her çocuğun ilgi alanları, fiziksel ve zihinsel gelişimi birbirinden farklıdır. Tüm bu faktörler çocuğun öğrenme sürecini etkilemektedir.
2)Sabit bir eğitim programında bazı çocuklar verilen eğitime uyum sağlamakta güçlük yaşayabilir.
3) Çocuk aile ortamında sürekli psikolojik veya fiziksel şiddete mağruz kalıyorsa, diğer çocuklar ile kıyaslanıyor ise bu da çocuğun öğrenme sürecini ve başarısını doğrudan etkiler.

OKUMAYI KEYİFLİ HALE GETİRİN

Okuma; yazılı bir metin üzerindeki harflerin, kelimelerin ve sözcüklerin anlamlandırılmasıdır. Çocuklar için okuma yapmak zaman zaman çok çekici görünmeyebilir. Bu tür bir durumla karşı karşıya kaldığınızda okumayı keyifli hale getirmelisiniz. Okumayı oyunlaştırabilirsiniz. Örnekleyecek olursak:
Çocukların okuyacakları kelimeleri veya cümleleri kağıtlara yazalım. Evin çeşitli bölgelerine yerleştirelim. Çocuk bu kağıtları okudukça toplasın ve sıraya koysun. Bizler bu kağıtların arkasına çocuğun çok sevdiği bir şeyin(köpeği, arkadaşı vb) harflerini yazmış olalım. Çocuktan kağıtları ters çevirmesi isteyelim. İşte şifreyi çözdün diyelim. Çocuğun oradaki kelimeyi okuduğunda ne kadar hevesli ve mutlu olduğunu göreceksiniz.
Bu tür etkinlikler özellikle okul hayatına yeni başlayan çocuklar için hem eğitici hem öğretici olacaktır. Eğer ki çocukta’Ders çalışmak sıkıcıdır.’ algısı var ise çocuk bu algının da yanlış olduğunu anlayacaktır.

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUKLAR NE TÜR SORUNLAR İLE KARŞILAŞIRLAR?

Disleksi olan çocuklar akademik anlamda yaşadıkları zorluklar sebebi ile yaşıtlarından geri kalırlar. Bu durum çocukların kaygısını ve öfkesini arttırabilmektedir. Kaygı ve öfke yaşayan çocuklar başta sosyal ilişkiler olmak üzere dil becerileri dahil birçok alanda negatif etkilenmektedir. Zaman zaman bu kaygı istemsiz dürtüsel davranış olarak (tik vb) ortaya çıkmaktadır? Çocuk kendisini yaşıtlarından daha alt seviyede gibi hissedebilir. Peki bu durumu çözmek için neler yapılabilir?
Öncelikle çocukların yaşadıkları akademik güçlükleri aşmaları için özel eğitim desteği almaları gerekmektedir. Alınan akademik desteğin yanında çocukların kendilerini rahat ifade edebilecekleri arkadaş ve oyun grubunda yer almaları onların psikolojileri açışından oldukça önemlidir. Aldığı eğitim sayesinde yaşıtları ile arasındaki farkı kapatan çocuk kendini rahatlamış hissedecek ve kaybettiği öz güvenini geri kazanacaktır.

ÇOCUĞU DİSLEKSİ OLAN EBEVEYNLER EVDE NELER YAPABİLİRLER?

Disleksisi olan çocuğunuza yardımcı olmak çocuğunuzun benlik saygısına güç katmak için uzman olmak zorunda değilsiniz. Çocukların ve ailelerin hepsinin farklı olduğunu unutmayın. Denediğiniz ilk stratejilerin etkili olmaması durumunda panik yapmayın. Çocuğunuz için en uygun olanı bulmak için birkaç yaklaşım deneyebilirsiniz.İşte evde deneyebileceğiniz bazı şeyler;
Her gün yüksek sesle okuyun. Çocuğunuz eğer okuma bilmiyor yada etkili okuyamıyorsa, resimleri bol olan kitaplar tercih ederek evde birlikte okuyun. Bir genç için dergi veya gazete makaleleri veya belki bir tarifi okumayı düşünebilirsiniz. Reklam panoları, mağaza indirimi işaretleri ve kullanım kılavuzları bile ilgi çekici olabilir
Çocuğunuzun ilgisini çeken şeyler bulun: Çizgi romanlar, gizemli öyküler, yemek tarifleri ve spor veya pop yıldızlarıyla ilgili makaleler gibi çeşitli okuma materyalleri sağlayın. Çocuğunuzun okuma düzeyinde olan iyi kitaplar arayın. Disleksi ve diğer okuma sorunları yaşayan çocukların konuya ilgi duymaları çok önemlidir.
Sesli kitaplar kullanın: Bu tarz kitaplara internet ortamında ulaşabilirsiniz. Görme engelliler için oluşturulmuş kütüphanelerle yazışa bilir durumunuzu anlatarak iletişim kurabilirsiniz. Sözcüklere bakarken bir kitabı dinlemek, çocuğunuzun duyduğu sesleri gördüğü kelimelere bağlamayı öğrenmesine yardımcı olabilir.
Dikkat edin ve not alın: Çocuğunuzu daha yakından izlemek ve davranışları ile ilgili not almak, davranışsal anlamda çalışmaya başlayabileceğiniz kalıpları ve tetikleyicileri ortaya çıkarabilir. Öğretmenler, doktorlar veya çocuğunuza yardım etmek için başvurduğunuz başka biriyle konuşmak isterseniz notlarınız da işinize yarayacaktır.
Çaba harcamasını taktir edin: Çabalarından dolayı ona övgüde bulunun ve herkesin hatalar yaptığını vurgulayın. Çocuğunuzun pratik yapmanın ne kadar önemli olduğunu anlamanıza yardımcı olun ve en küçük ilerlemesini bile taktir edin, ödüller verin teşvikleriniz, çocuğunuzun motivasyonu yüksek tutması konusunda yardımcı olacak
Ne hissettiğini anlamaya çalışın: Disleksi olmak nasıl bir his, çocuğunuzun gözüyle bakmayla çalışın.Bazen çocuğunuzun neler yaşadığını anladığınızı kabul ettiğinizde, farklı stratejiler denemek ve hangilerinin en yararlı olduğunu görmek yeni stratejiler geliştirirken başarınızı arttıracaktır.
Güveni arttırın: Çocuğunuzun benlik saygısı ve esnekliğini artırmak için hobileri ve okul öncesi etkinlikleri kullanın. Çocuğunuzun güçlü yönlerini tanımlamak ve oluşturmak için farklı yollar deneyin.

ÇOCUKLARA OKUMA ALIŞKANLIĞI NASIL KAZANDIRILIR?

Ailelerin genellikle zorluk çektikleri konulardan bir tanesi çocukların kitap okumaya karşı olan isteksizliğidir. Çocuklar aile bireylerinin yaptığı her davranıştan etkilendiği gibi kitap okuma davranışından da etkilenmektedir. Çocuklara “Kitap okumalısın.” demek yeterli değildir. Ebeveynlerin de kitap okuması önemlidir. Aksi halde çocuklar “Annem-babam kitap okumuyor benimde okumama gerek yok” gibi düşüncelere kapılabilirler. Onlara örnek olmak gerekir. Tüm aile üyelerinin birlikte kitap okuduğu saatler belirlemek çocuklar için oldukça yararlı olacaktır.

Eğer ki çocuğunuz sesli kitap okumayı sevmiyor ise bu aşamada da yine ona örnek olmalısınız. Öncelikle sizler sesli okuma yapmalısınız, sonrasında bunu çocuktan istemelisiniz. Yapacağınız bu okuma etkinliklerini zaman zaman oyunlar ile süslemek de oldukça yararlı olacaktır.

OKUMANIN EĞİTİMDEKİ ÖNEMİ NEDİR?

Kitap okumak, okul çağlarındaki çocukların hayal dünyasını genişleten, ufkunu açan, zihinsel becerilerini geliştiren ve hafızasını güçlendiren bir eylemdir.
Her çocuk, her birey, gelişim çağlarında zevkine ve hayal gücüne uygun kitaplar seçmeli ve okuma alıştırmaları yapmalıdır. Disleksi olan çocuklar için ise kitap okumak olmazsa olmazlardandır. Disleksi, çocuğun okuma hızını yavaşlatmakta ve okuduğunu anlamada zorluk çekmesine sebep olmaktadır. Bu amaçla çocuk ne kadar okuma alıştırması yaparsa gösterdiği semptomlar aynı oranda azalacaktır. Kitap okumak çocuğun hayal dünyasını renklendirecek ve daha derin düşünebilmesini sağlayacaktır.
Kitap okumak, disleksi sebebi ile zorlanma yaşayan çocuğun sınıf ortamında sesli okuma yaptığı esnada kaygısını azaltacak ve okumayı sıradan bir eylem olarak görecektir.

OKUL FOBİSİ OLAN ÇOCUKLAR İÇİN NELER YAPILMALIDIR?

Okul fobisinin en fazla görüldüğü yaş grubu 5-6 ile 11-12 yaşlardır. Okul fobisinin nedenleri arasında ebeveyn tutumları , çocuğun kişilik özellikleri, seperasyon anksiyetesi (çocuğun anneden ayrılmada endişe duyması) vardır.
Okul ve öğretmen değişikliği, öğretmen ve çocuk arasında yaşanan çatışmalar, çocuğun performans kaygısı gibi nedenler bu durumu tetiklemektedir. Özellikle mükemmeliyetçi anne ve baba figürü, çocuğu psikolojik olarak baskılamakta ve kaygısını daha da artırmaktadır.
Okul fobisi yalnızca çocuğun okula başladığı ilk dönemde değil, ilerleyen süreçlerde de yaşayabileceği bir durumdur. Bu durumda ebeveynler çocuğu anlamalı, ona öfkeyle yaklaşmamalı ve zorlayıcı tavırlardan uzak durmalıdırlar. En önemli nokta ise çocuğun, okulun güvenli bir ortam olduğunu bilmesidir. Anne ve babalar çocuğun okulda güven ortamında olacağını ona hissettirmelidirler.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu yaşayan çocuklarda bu durum daha sık görülmektedir. Bu noktada veli-öğretmen iş birliği sağlanmalı ve beraber hareket edilmelidir.
Çocuk ebeveynleri dışında bağımsız kalabildiği ortamlarda bulunmaya teşvik edilmelidir. Okula sorunsuz gittiği günlerde takdir ve ödülle motivasyonu artırılmalıdır.

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUKLARIN MOTİVASYONUNU ARTIRMAK İÇİN ÖNERİLER

Disleksi olan çocuklar ve aileleri, motivasyona en fazla ihtiyacı olan bireylerdir. Birçoğu, birtakım uğraşlardan sonra umutsuzluğa kapılmış, başarısızlığı kabullenmiş ve çabalamayı bırakmıştır. Bu durumda hem çocuk hem de aile için motivasyonu artırmaya yönelik önerilerden bazıları aşağıdaki yazımızda belirtilmiştir.

•Çocuğunuza Zaman Verin
Her çocuk başarıya ulaşabilmek için zamana ihtiyaç duyar. Disleksi ile mücadelede akademik başarıyı artırmak uzun bir süreçtir ve bu unutulmamalıdır. Hem aile hem de çocuk bu sürecin bilincinde olmalı, kısa zamanda mucizeler beklememelidir.

•Çocuğunuzu Kıyaslamayın
Çocuklar diğer akranları , sınıf arkadaşları, yaşıtları ile başarı noktasında kıyaslanmaktan hoşlanmazlar. Disleksi olan çocuklar için ise bu durum çok daha sakıncalıdır. Çocuğunuzun zor öğrendiğini, uzun bir süreçte başaracağını unutmamalı ve başka bir çocukla kıyas/karşılaştırma yapmamalısınız.

•Çocuğunuzun Başarılarını Takdir Edin
Disleksi olan çocuklar takdir edilmeye ve başarılarının fark edilmesine oldukça fazla ihtiyaç duyarlar. Çocuğunuzu, başarılarında ufak ödüllerle motive edip sözlü şekilde takdir etmek motivasyonu artırmanın en iyi yollarından biridir.
•Ders Çalışmayı Eğlenceli Hale Getirin
Çocuğunuz akademik eksikliği ders çalışarak kapatacaktır. Bu durumda çocuk ders çalışmayı bir ceza olarak algılamamalı ve sevmeyi öğrenmelidir. Ders aralarında eğlenceli aktiviteler ve motivasyonu artırmaya yönelik çalışmalar ile hem eğlenecek hem de öğrenecektir.

•Çocuğunuzun Yeteneklerini Destekleyin
Dünyada da birçok örneği olduğu gibi disleksi olan bireyler sanat, spor, bilim gibi dallarda çok başarılı sanatçı, bilim adamı ve sporcu olabilirler. Çocuğunuzun sevdiği bir hobisi olması, ona farklı dallarda başarı hissi getirecek, özgüvenini artıracak ve mutlu edecektir.

•Ona Her Koşulda Sevginizi Gösterin
Çocuğunuz başarılı olsun olmasın, hata yapsın yapmasın, sınavdan yüksek puan alsın ya da almasın, ebeveynler olarak her daim onun yanında olduğunuzu ,çocuğunuz başaramadığında öfkelenmediğinizi, sevginizin onun başarısı ile orantılı olmadığını göstermelisiniz. Çocuğunuz güven duygusunu önce sizden alırsa; kendine de modelleyecek ve başarmak için sahip olduğu özgüven ile daha motive şekilde çalışacaktır.

ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ ALT BAŞLIKLARI

ÇOCUĞUNUZDA HANGİSİ VAR?

•DİSLEKSİ
Genel olarak okuma güçlüğü olarak bilinen disleksi, toplumda en çok bilinen ve görülen öğrenme bozukluğudur. Belirtileri kendini; okurken hece atlama, heceleri ve harfleri tersten okuma, okuma esnasında kelime atlama ve yavaş okuma şeklinde göstermektedir.

•DİSGRAFİ
Disgrafi, bireyin yazı yazmada yaşadığı zorlanma olarak adlandırılır. Disgrafiye sahip bireyler; hece ve harfleri ters yazma , yavaş yazma gibi semptomlar gösterir.

•DİSKALKULİ
Diskalkuli ise bireyin matematiksel becerilerinde yaşadığı güçlük olarak görülmektedir. Bu kişiler dört işlem yapmakta zorlanır ve kolay öğrenemezler.

Görüldüğü üzere ÖÖG kendi içinde ayrılmakta , her alt başlık için farklı yöntem ve eğitim metodları uygulanmaktadır. Eğer çocuğunuz bu belirtilerden bir ya da birkaçını gösteriyorsa mutlaka bir uzmana danışmanız önerilmektedir.

DİSLEKSİ’NİN ZEKA İLE BİR İLGİSİ VAR MIDIR?

Disleksi (okuma bozukluğu) Özgül Öğrenme Güçlüğü’nün bir türüdür. Disleksi olan bireyler okuma yaparken zorluk yaşarlar. Okurken harf veya hece atlayabilirler.

‘Disleksi, öğrenme fırsatının yokluğuna, zeka geriliğine, beyin hasarına bağlı olmadan, normal ve yeterli bir eğitime, normal bir zeka düzeyine, uygun sosyokültürel çevreye rağmen ortaya çıkan bir öğrenme güçlüğüdür.’ (Debray-Ritzen, 1987; Masland, 1988; Maughan ve Yule. 1994; Weintraub, 1989)

Zeka ile hiçbir ilgisi olmayan Disleksi, genetik etkenlere bağlı olarak ortaya çıkabilir. Günümüzde Disleksi’nin nedenleri ile ilgili araştırmalar hala sürmektedir. Kesin nedeni bilinmemekle birlikle, yapılan birçok araştırmalarda ve DSM-5 tanı el kitabında nörolojik bozukluklar kapsamına girmektedir.

ÇOCUĞU DİSLEKSİ OLAN AİLELER NE YAPMALIDIR?

Çocuğa disleksi tanısı konulduktan sonra, bu alanda çalışan özel eğitimci veya psikolog ile görüşmekte fayda vardır. Bu alanda çalışan psikolog veya eğitimciler çocuğun akademik olarak açıklarını tespit edip çocuğa uygun bireysel eğitim programı uygulamalıdır.Bu eğitim programında temel amaç çocuğu yaşıtları ile aynı seviyeye getirmek olmalıdır. Her çocuğun öğrenme şekli birbirinden farklıdır. Bu yüzden çocuğa uygun eğitimi uygulamak çok önemlidir. Uygulanan bu eğitim sırasında çocuğun aldığı eğitim kadar psikolojik durumu da oldukça önemlidir. Eğitim sırasında çocuğun kaybettiği öz güven geri kazandırılmalıdır.Çocuk motive edilerek öğrenmeye teşvik edilmelidir. Farklı yöntemler kullanılarak öğrendiğini gören çocuk öğrenmenin tadına varacak ve derslere karşı daha istekli olacaktır. Eğitim sırasında sabırlı olmak diğer önemli noktalardan biridir. Öğrenme Güçlüğü yaşayan çocuğa karşı sabırla gerekiyorsa tekrar tekrar anlatılmalıdır.

ÇOCUĞUNA ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ TANISI KONMUŞ AİLELERE ÖNERİLER

* ÖÖG hakkında bilgi sahibi olmaya çalışın. Çocuğunuzun kardeşlerine, öğretmenine ve
çevrenize bu konu hakkında bilgi verin.

* Çocuğunuzun öğretmeni ile işbirliği içinde olun.

* ÖÖG ve beraberinde gelişebilecek sorunlarla tek başına baş etmeye çalışmak sizi yoracaktır.
Bu nedenle özel eğitim desteği aldırın. Öğrenme güçlüğüne eşlik eden başka problemleri varsa bunun için mutlaka önlem alın.

* Çocuğunuz Özel Öğrenme Güçlüğü tanısı aldıysa bunun bireyin yapısıyla ilgili olduğu ve
merkezi sinir sistemindeki işleyiş bozukluğuna bağlı olduğunu bilin.

* Özel öğrenme güçlüğü, tembellik ya da zeka geriliği değildir. Çoğu zaman bu güçlüğe
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu da eşlik etse de DEHB, ayrı bir sorundur.

* ÖÖG olan çocukların zekaları normal ya da normalin üzerindedir. Bu nedenle bazı derslerde
başarısız olurken bazı derslerde de sınıfın çok çok altında performans sergileyebilirler.

* ÖÖG olan çocukların bir kısmı, matematikte, bazıları ise okuma yazmada zorlanabilirler.
Örneğin, henüz harfleri bile öğrenememişken matematikte oldukça iyi performans sergileyebilirler. Ya da okuma yazma öğrendiği halde hala sayıları ayırt etmekte güçlük çekebilirler.

* ÖÖG olan çocukların çoğu durumlarının farkında olup bunun neden kaynaklandığını
bilememektedirler. Bunun için kendilerini kötü hissetmekte ve özgüvenleri düşmektedir. Çocuğunuzun özgüven ve motivasyon sahibi olmasını sağlayın. Çocuğunuzda mutlaka takdir edebileceğiniz bir özellik vardır. Bunu bulmaya çalışın ve bunu çocuğunuzu motive etmede kullanın.

* ÖÖG olan her çocuğun güçlük yaşadığı alanlar farklıdır. Çocuğun güçlü yanları ve desteğe
ihtiyaç duyduğu alanlar belirlenip buna göre öğretme teknikleri ile desteklenmesi gereklidir.

* Kendi başına yapabileceklerini, onun yerine siz yapmayın.Çocuğunuzun diğer çocuklarla aynı yeteneklere sahip, ancak biraz daha fazla zamana, tolerans ve anlayışa ihtiyacı olduğunu unutmayın.

* Öğrenme güçlüğü olan çocuklar, yaşadıkları başarısızlıklardan dolayı, genellikle öğrenmeye
pek hevesli olmazlar. Bu çoğunlukla okuma-yazma içeren ödevlerle uğraşmaktan kaynaklanır. Anne babalar,her gün sıkıntı yaşamak yerine programlı çalışmalarla daha iyi sonuçlara ulaşabilirler.

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUĞA NASIL YAKLAŞILMALIDIR?

Disleksi olan çocukların yetenekleri değerlendirilmeli ve bu alanlara yönlendirilmelidirler. Sanata, spora, bilime meraklı olan çocukların bu alanlara olan ilgisi değerlendirilmelidir. Çocuklar yapamadıkları şeyler için umutsuzluğa ve özgüven eksikliğine kapılmamaları için cesaretlendirilmeli ve takdir edilmelidirler. Öz benlik saygılarının düşmemesi için aşağılanmamalı ve ellerinde olmadan başaramadıkları konularda aileleri tarafından ötekileştirilmemelidirler. Bu çocuklar belirli bir özel eğitim sürecinden sonra akranlarının ve yaşıtlarının seviyesine yetişebilirler. Bu süreçte acele etmemeli, çocuğa zaman tanınmalı, kıyas yapmamalı, ödevlerde ve derslerde yardımcı olunmalıdır. Çocuk için ders çalışmak eğlenceli bir hale getirilmelidir. Çocuk, başaramadığı için zorlandığı ders çalışma eylemini bir ceza olarak algılamamalıdır. Bu noktada özel eğitim uzmanlarına ve evde ders çalıştıran kişiye ciddi sorumluluklar düşmektedir.

Okulda ve sınıfta, arkadaşları tarafından; evde ise ebeveynleri tarafından aşağılanan çocuk, geleceğe ve başarabileceğine dair umutsuzluk yaşar. Kendini beceriksiz olarak tanımlar ve öğrenme motivasyonu son derece düşer. Bunun önüne geçebilmek için çocuğun başarıları daima dillendirilmeli ve ödüllendirilmelidir. Çocuk kendini eksik ve yeteneksiz hissetmemelidir. Bu hem öğrenme süreci, hem de gelecekte özgüven sahibi bir birey olabilmesi için oldukça ciddi bir noktadır.

DİSLEKSİ İLE YAŞAMAK

Disleksi, Özel Öğrenme Güçlüğü adı altındaki alt başlıklardan biridir. Genel anlamıyla okuma ve öğrenme güçlüğü olarak bilinmekte ve genellikle okul çağlarında ortaya çıkmaktadır. Disleksiye sahip çocuklar; hece atlama, harfleri ve rakamları karıştırma, tersten okuma, yavaş okuma ve matematiksel becerilerin geriliği gibi belirtiler gösterirler. Özellikle matematik alanında yaşanan güçlükler “Diskalkuli” , yazma alanındaki güçlükler ise “Disgrafi” olarak adlandırılmaktadır. Disleksi yanlış bilinen diğer bir haliyle ilaç ile değil, özel eğitim, sabır, bol tekrar ve işbirliği yardımı ile düzelme göstermektedir. Disleksi tanısı alan bir çocuğun akademik başarısı için; okul müdürü ve öğretmeni, ailesi, özel eğitim kurumu ve çocuğun kendisi işbirliği halinde çalışmalıdır.

Disleksili çocuklar özel çocuklardır. Disleksinin yanlış bilinen bir diğer yönü ise zeka geriliği ile alakalı olduğudur. Dislektik bir bireyin, disleksi tanısı alabilmesi için zekasının normal ve üzeri değerde olması gerekmektedir. Bu dönemde çocuk kadar ailelere de çok iş düşmektedir. Aile sabırlı olmalı ve bu durumu öncelikle kabullenmelidir. Çocuk, diğer akranları ile kıyaslanmamalı, hataları değil, başarıları dile getirilmelidir. Çocuğa zaman verilmeli ve başarabileceğine inanılmalıdır. Disleksili çocuklar farklı metodlarla öğrenen çocuklardır. Her çocuk için öğrenme yöntemi farklıdır. Dislektik çocuklar ise bambaşka yöntemlerle öğrenirler. Bunun sağlıklı bir şekilde gerçekleşebilmesi için mutlaka uzman bir özel eğitim merkezinden yararlanmak gerekmektedir.

ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ İLE İLGİLİ YANLIŞ BİLİNENLER

ÖÖG ilgili yanlış kanılar mevcuttur. Ayna yazısını tersten yazma, harf ya da kelimelerin yerini değiştirme durumunun yalnızca ÖÖG olan bireylerde görüldüğü görüşü bunlardan bazılarıdır. Oysa yazmayı yeni öğrenen her çocukta ayna yazısı yazma durumu ortaya çıkabiliyor. Ayna yazısı, yazmayla ilgili yeni öğrenilen döneminin olağan görüntülerinden biridir. Ancak bu dönemden sonra da sürerse, ÖÖG’den şüphelenilmesi gerekiyor.
ÖÖG’nin yaş ilerledikçe geçtiği düşüncesi de artık kabul görmüyor. Bozukluk yetişkinlikte de
sürüyor. ÖÖG olan bireylerin çoğu yetişkinliklerine kadar okumayı öğrenmiş oluyorlar, ancak yavaş
okuyorlar.
ÖÖG olan bireylerin ders yaparken çok çabuk sıkıldıkları en çok dile getirilen belirtilerden bir
tanesidir. “Çok zeki ama dersleri çok kötü, çabuk sıkılıyor.” Bu ailelerden ve öğretmenlerden çok sık duyduğumuz bir yorumdur. ÖÖG olan bireyin beyni, dikkat gerektiren faaliyetlerde, ÖÖG olmayan bireylerin beyninden daha fazla alanı çalıştırır. Bu nedenle, diğer bireylere göre daha çabuk yorulurlar.Yani onların sıkılma nedeni, yorulmalarıdır. Dolayısıyla dikkatleri de dağıldığı için öğrenmekte zorluk çekmekte ve sıkılmaktadırlar.
ÖÖG ilgili yanlış kanıların en önemlilerinden biri de bu bozukluğun zeka düzeyi yüksek
olanlarda görülemeyeceğine ilişkindir. Oysa ÖÖG olan çocuklar zeka düzeyleri düşük olmadığı gibi
özel yetenekli de olabiliyorlar. Buna en önemli kanıt, ÖÖG olduğu bilinen bilim adamları ve sanatçılar:Albert Einstein, William ButlerYeats, George Patton, Harry Belafonte, Leonardo da Vinci,Auguste Rodin ve Cher gibi.
Yukarıdaki bulguların da ortaya koyduğu gibi ÖÖG bir hastalık değildir. ÖÖG olan çocuklar,
toplumların ilgilenip destek vermesi gereken farklı bireylerdend

ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜNDE ERKEN TANI VE ÖNLEM

Özel öğrenme güçlüğü, her dil ve her ülkedeki çocuklarda görülebilir. Farklı ülkelerdeki pek
çok araştırmacı, bir çocuğun özel öğrenme güçlüğü yaşayıp yaşamayacağının 5-6 yaşlarına kadar
gelişen belli becerilerinin gözlenmesiyle tahmin edilebileceğini belirtmişledir.

Nedir bu erken dönem belirtileri ?
* Konuşmanın gecikmesi veya konuşmada yaşanan sıkıntılar ( kelimeleri doğru telaffuz
edememe, kelime dağarcığının az gelişmiş olması, içe kapanıklık olarak değerlendirilen çok
konuşmama)
* Kavram gelişimde yaşanan sıkıntılar ( yön kavramları, zıt kavramları, mekansal kavramları,
öncelik-sonralıkla ilgili kavramları algılama ve öğrenmede sıkıntı yaşama)
* Motor gelişimde yaşanan sıkıntılar ( öz-bakım becerilerinde zorlanma, el-göz koordinasyonunda zorlanma, motor faaliyetlerde yani emekleme, koşma, zıplama gibi becerilerde zorlanma, düğme ilikleme ve ayakkabı bağcığını bağlamada zorlanma, sakarlık, çizime karşı isteksizlik,kopyalama ve boyamada zayıflık)
* Erken dönemde çocukta, yukarıdaki belirtilerden birkaçı varsa ve bunlar çocuğun sosyal
hayata, sosyal çevreye uyumunu zorlaştırıyorsa bu konuda bir uzmanla görüşmek gerekebilir. Çocuğun yaşadığı sıkıntılı alanlara yönelik tespit ve bu alanlarda yapılabilecek bir programla erken önlemler alınabilir.

DİSLEKSİ OLAN BİREYLER NASIL HİSSEDERLER?

Disleksili bireylerde duygusal sorunlar da sık görülmektedir. Düşük benlik algısı bireyin bir iş yapma ve devam etmesini sınırlar .Özellikle bu bireyler hassas ve alıngan bir yapıdadırlar. Bazen sizin söylediklerinizi yanlış yorumlayıp ilişkilerin bozulmasına sebep olabilirler.
Öğrenemeyeceğim duygusuna kapılabilirler. Böyle bir durumda çocuğa en uygun yöntem psiko-eğitimdir.Özel eğitim metodlarıyla psikologlar eşliğinde gerçekleştirilen bu eğitim sayesinde; çocuk yaşadığı psikolojik örselenmeleri öğrenme gerçekleştikçe ortadan kaldırabilir. Kendine olan güvenini geri kazanır. Başarma duygusunu yaşamış olur.

ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜNDE ERKEN TANININ ÖNEMİ

Her problemde olduğu gibi ÖÖG‟dede erken tanı çok önemlidir. Çünkü ÖÖG‟de yaşla beraber sorunlara yönelik strateji geliştirme daha yavaş olmakta ve yaşanılan problemlere dair bireyin geliştirdiği yanlış kodlamaları düzeltmek daha zor olabilmektedir. ÖÖG olan bir kişi sosyal hayatta ve okul hayatında örselenebilmekte, benlik algısında ve özgüveninde düşüş olabilmektedir. Bu olumsuz sonuçların, kişilerin hayatını daha az etkilemesi ve daha sağlıklı şekilde düzeltilebilir olması için ÖÖG‟nin erken dönemde farkedilebilmesinin önemi büyüktür.
Ebeveynlerin, çocuklarındaki farklı gelişimi, akranlarına bakarak fark edebilmeleri mümkündür.Ancak birçok aile sorunu görmezden geldiğinden, bir kısmı nereden yardım alacağını bilemediğinden,bir kısmı da çocuklarındaki farklı gelişimi sorun olarak görmediğinden ya da yanlış yönlendirmeler neticesinde tanı konmakta geç kalınmaktadır. ÖÖG‟nin erken tanısında ve müdahalede okul öncesi öğretmenlerinin, birinci sınıf öğretmenlerinin ve çocuk doktorlarının çok önemli rolleri vardır.
Çocuğun gelişimi ve öğrenme yeteneği açısından en kritik dönem 5-7 yaş dönemidir. Bu
nedenle okul öncesi dönemdeki çocukların dikkatle izlenmesi ve gelişimsel açıdan risk taşıyan çocukların belirlenmesi gerekir. ÖÖG, çoğunlukla birçok çocuk için ilkokula başladığında ve akademik becerileri kazanmakta zorlandığında farkedilir. Ancak okul öncesi dönemde erken belirti gösteren çocukların öğrenme güçlüğü açısından değerlendirilmesi, erken tanı ve müdahale için oldukça önemlidir.
Öğretmenlerin diğer çocuklardan daha farklı öğrenme stiline sahip olan bu çocukları erken
farketmesi, ÖÖG olan çocuk için özel olarak hazırlanmış bireyselleştirilmiş eğitim planını ve farklı değerlendirme stratejilerini de beraberinde getirecektir. Bütün bu çabalar ÖÖG olan birçok çocuğun erken müdahale şansı yakalamasına ve öğrenmeye yönelik olası güçlüklerinin en aza indirgenmesini sağlayacaktır.

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUKLARIN AİLELERİNE ÖNERİLER

*Kabullenmesi zor olsa da, öncelikle çocuğunuzun bu sıkıntısını kabullenmeli, bu durum ile yüzleşmeli ve geç kalınmadan bir uzmana başvurmalısınız.
*Çocuk hiçbir zaman kıyaslanmamalıdır.
*Başarı daima ödüllendirilmeli ve böylece özgüveni arttırılmalıdır.
*Okul ve öğretmenlerle iş birliği halinde çalışılmalıdır.
*Geride kalan akademik başarının normal seviyeye gelmesi için mutlaka uzman kişilerden yardım alınmalıdır.
*Çocuğun kendini ifade etmesine ve farklılıkları ortaya koymasına daima izin verilmelidir. Her çocuğun yapamadıkları olduğu gibi yapabildikleri de vardır.
*Çocuğunuzu kendi içinde değerlendirin. Gösterdiği gelişmelere odaklanın.
*En önemlisi de çocuğunuzun yalnızca başarılarını değil, başarabilmek için gösterdiği çaba ve emekleri de ödüllendirin.

ÇOCUĞUM DİSLEKSİ TANISI ALDI. NE YAPMALIYIM?

Öncelikle çocuğunuzun yaşadığı bu problem ile ilgili olabildiğince fazla bilgi edinmeye çalışmalısınız. Çocuğunuzun başarılı olduğu eylemleri, olumlu özelliklerini ve güçlü yanlarını gözlemleyerek en ufak bir ayrıntıda bile destekleyin. Bu çocuğunuzun benlik saygısını ve özgüvenini kazanmasında önemli bir noktadır. Öğrenmenin tek bir yolu yoktur. Farklı metodlar ve yöntemlerle çocuğunuzun öğrenmeden keyif almasını sağlayabilir ve bir diğer yol ile öğrenebildiğini görebilirsiniz. Sevginizi ve desteğinizi koşulsuz olarak verin. Bunları yanında en önemlisi çocuğunuzun öğrenebilmesi ve akademik destek alabilmesi için mutlaka eğitimcilere başvurun. Eğitimcilerle koordine halinde yürüttüğünüz çalışmaları evde destekleyin.

Özel öğrenme güçlüğü olan çocukların hissettikleri; “Hiçbir şeyi doğru yapamıyorum.”, “Ben yeterince iyi değilim.”, “Ben aptalım.”, “Kimse beni sevmiyor.”,”Benim neyim var?” sorusunu çok sık sorar. Çoğunlukla diğerlerinin beklentilerini
karşılayamadığı için kendine kızgındır. Günlük yaşamında öğrenme bozukluğu nedeniyle yaşadığı güçlükler, onun yoğun stres yaşamasına ve bu stres de onun kendine ilişkin olumsuz düşünceler geliştirmesine yol açar.
Çocuk, problemi çözülemez görür, sürekli kendisini kendinden daha iyi olanlarla karşılaştırır.
Sonuçta çocuk içine kapanır, pasifleşir, asileşir, saldırganlaşır ve artık okula gitmek istemez. Çünkü, ailesi ya da öğretmeni çoğunlukla onun yalnızca olumsuz yönleriyle ilgilenir; olumlu yönleriyle ilgilenen pek olmadığından kendini sevmemesine ve kabul etmemesine yol açan duygu ve düşüncelere sahip olur. Kendi dünyasını hep yanlışlardan (yanlış yazan, yanlış okuyan, yanlış hesaplayan) oluşan bir
dünya olarak algılar ve sonuçta kendini “yanlış” bulur hale gelir.
Benlik algısının güçlenmesi için kendisiyle ilgili olumlu mesajlara da çok gereksinim duyar. Bu noktada özellikle anne baba ve öğretmenin çocukla etkili bir iletişim içinde olması çok önemlidir.
Duyulmaya ve anlaşılmaya çok gereksinimi vardır. Gerçekte zeki olduğunu, ama öğrenmek için diğerlerine göre daha çok zaman harcaması gerektiğini ve yavaş da olsa bir gün mutlaka yapacağını
bilmeye çok gereksinimi vardır.Eğer anne babalar ve öğretmenler bu sürecin farkına zamanında varırlarsa, bu derin stres etmenleri azaltılabilir ya da önlenebilir. Stres etmenleri kronikleşirse, çocuğun durumu iyice zorlaşır,çünkü bu sadece öğrenmeyi değil, çocuğun zihinsel gelişiminin tümünü etkiler. Çocuğun evde ve okulda maruz kaldığı günlük stres, onun zihinsel süreçlerini (yani hafıza, konsantrasyon ve problem çözümü gibi) olumsuz yönde etkiler.

DİSLEKSİ NASIL FARK EDİLİR? TEDAVİSİ VAR MIDIR?

Genellikle ilkokul çağlarında, okumaya başlama aşamasında kendini gösterebilir. Riskli çocukların özellikle okul öncesi dönemde dikkatle izlenmesi gerekir. Erken tanı oldukça önemlidir. Okul öncesi dönemde zekâsı normal olduğu halde konuşma gelişiminde gecikme, aşırı hareketlilik, algılama sorunları ve koordinasyon zayıflığı olan riskli çocukların öğrenme bozukluğu açısından değerlendirilmesi, erken tanı ve müdahale için önem taşır. Erken tanı konulduğu oranda çocuklar akranlarına yetişebilmektedir.

Disleksi’nin ilaç ile tedavisi mümkün değildir. Disleksi tedavisinde en etkili yöntem özel eğitim desteğidir. Çocuk akademik değerlendirmeye alındıktan sonra, bireysel eğitim programı (BEP) hazırlanır. Her çocuğun öğrenme süresi birbirinden farklıdır. Bu süreç içerisinde çocuk almış olduğu eğitim ile yaşıtları ile arasındaki farkı kapatmış olur.

DİSLEKSİ’NİN TEDAVİSİ VAR MIDIR?

Öğrenme güçlüğü tanısı alan bireylerin birbirinden farklı özellikler taşıdığı göz önüne alındığında, çocuğun güçlü ve zayıf yönlerini değerlendirdikten sonra Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) düzenlenir. Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı, bireyin algısal, motor, dil, bilişsel, sosyal ve duygusal alanlarına odaklanıldığı, normal müfredatın içine bu etkinliklerin yayıldığı, gerekirse akran öğretmenliği, eşli okuma gibi yardımcı öğrenme öğelerinin kullanıldığı farklı birtakım program ve yöntemleri içerir .

ÇOCUĞUN AKADEMİK OLARAK YAŞITLARINDAN GERİDE OLMASI NE DEMEK?

Özel Öğrenme Güçlüğü, zeka düzeyi normal veya normal üzeri olan çocuklarda görülen öğrenme ile ilgili yaşanan güçlüklerin genel adıdır. Disleksi, özel öğrenme güçlüğümün biri olup en sık görülenidir. Disleksi olan çocuklar okuma yazmayı yaşıtlarından daha geç öğrenmişlerdir. Okuduğunu anlamada sıkıntı yaşarlar. Okuma hızları yaşıtlarından daha düşüktür. Bunların yanında bazı çocuklar matematik alanında da güçlük yaşarlar. Bu güçlük diskalkuli olarak adlandırılır. Diskalkuli olan çocuklar matematikte dört işlem yaparken zorlanırlar. Çarpım tablosunu ezberlerken zorlanırlar ve matematiksel beceriler olarak yaşıtlarından daha geridelerdir. Çocuğunuzda bu tür belirtileri görüyor iseniz biz uzman tarafından değerlendirilmesinde fayda vardır.

DİSLEKSİ NEDİR?

Disleksi dinleme, konuşma, okuma, yazma, akıl yürütme ile matematik yeteneklerinin kazanılmasında ve kullanılmasında önemli güçlüklerle kendini gösteren bir öğrenme bozukluğudur.

Disleksi üzerine ilk çalışan nörologlardan Samuel T. ORTON disleksinin sık karşılaşılan özelliklerini şöyle belirlemiştir.

*Yazılı kelimeleri öğrenme ve hatırlamada zorluk.
b ve d, p ve q harflerini, 6 ve 9 gibi sayıları ters algılama; kelimelerdeki harfleri   ya da sayıları karışık algılama, ne’yi en; 3’ü E; 12’yi 21 olarak algılamak gibi.
*Okurken kelime atlamak.
*Hecelerin seslerini karıştırmak ya da sessiz harflerin yerini değiştirmek, sıklıkla yazım hatası yapmak.
*Yazı yazmada zorluk.
*Gecikmiş ya da yetersiz konuşma.
*Konuşurken anlama en uygun kelimeyi seçmede zorluk.
*Yön (yukarı, aşağı gibi) ve zaman (önce, sonra, dün, yarın gibi) kavramları konusunda sorunlar.
*Elleri kullanmada hantallık ve beceriksizlik

OKUL YILLARINDA DİSLEKSİ

Okul akademik hayatın başladığı bir kurumdur. Disleksi olan bireylerin okul başarısı zekasına ve yaşına göre beklenenden düşüktür., Disleksili bireylerin  akademik performans düzeyleri genellikle düşüktür ve uzun süre bir konuya odaklanamazlar. Karşılaştıkları problemlerin çözümü sırasında sıralamaları karıştırırlar, düzeni oluşturamazlar, örüntü oluşturmada,olay sıralamada, ifade etmede  sorun yaşarlar.
  İlkokula başladıklarında bu sorunlar daha da  net görülmeye başlar.Verilen  görevleri yapmakta zorlanırlar. Sorumluluklarını yerine getirmemek için bahaneler bulmaya çalışırlar.  Zaman ve süre kullanmada sorun yaşarlar. Saatlerce aynı işin başında tamamlamadan durabilirler, Yine en sık görülen sorunlardan biri tamamlanmamış ödevler ve işlerlerdir. Bir işe başlayıp yarım bırakıp diğer işe geçebilirler. Çünkü,disleksli bireyler,sorumlu olduğu işlere  nasıl ve nerden  başlayıp devam ettireceği konusunda kendilerini organize edemezler. İstemedikleri ya da yapmakta zorlandıkları işlerden sıkılırlar.Oyun oynarken de ,oyundan çabuk sıkılma,kurallara uyamama gibi sorunlar görülebilir.

ÇOCUĞUM DİSLEKSİ Mİ? DİSLEKSİ OLUP OLMADIĞINI NASIL ANLAYABİLİRİM?

Bireyde, disleksiden şüpheleniliyor ise bir uzmana başvurulur. Aile hikayesi ile birlikte çocuk hakkında gerekli bilgiler alınır. Çocuğa Wisc-4 testi yapılarak durumunun zeka düzeyi ile ilgisi olup olmadığı tespit edilir. Tanı ölçütlerine başvurularak disleksi tanısı konulur.
-Sesleri,kelimeleri hatırlamada doğru sırada söylemede, karşılaştığı sorunları doğru isimlendirmede , alfabeyi , tekerlemeleri ve şarkıları öğrenmede güçlük yaşarlar.
-Disleksili bireylerin ince motor-kaba motor alanlarında da sorunlar mevcuttur.Genellikle sol el tercihi görülmektedir.
-Bu sorunlar beraberinde disleksili bireyin okul hayatında da sorunlarla karşılaşmasına sebep olacaktır. Okul akademik hayatın başladığı bir kurumdur. Okul başarısı zekasına ve yaşına göre beklenenden düşüktür. Disleksili bireylerin  akademik performans düzeyleri genellikle düşüktür ve uzun süre bir konuya odaklanamazlar. Karşılaştıkları problemlerin çözümü sırasında sıralamaları karıştırırlar, düzeni oluşturamazlar, örüntü oluşturmada,olay sıralamada, ifade etmede  sorun yaşarlar.

DİSLEKSİ VE BAZI DİSLEKSİ BELİRTİLERİ

DİSLEKSİ,bireyin yapısı ile ilgilidir, nörölojiktir. Merkezi Sinir Sisteminin işleyiş bozukluğundan kaynaklanır ve yaşam boyu devam eder. İlaçla tedavisi yoktur. Doğru eğitim yöntemleriyle akademik başarı daha iyi hale getirilebilir.

1.Sözcük okumanın yanlış ya da yavaş ve çok çaba gerektiriyor olması
2.Okunanın anlamını anlama güçlüğü,
3. Harf, harf söyleme / yazma güçlükleri,
4.Yazılı anlatım güçlükleri,
5.Sayı algısı, sayı gerçekleri ya da hesaplama güçlükleri,
6.Sayısal uslamlama ( akıl yürütme ) güçlükleri

DİSLEKSİ İLE İLGİLİ BİLİNMESİ GEREKENLER

Çocuğu disleksi tanısı alan bir aile çocuğunun bir takım yetenekler açısından yaşıtlarından geride olduğunu fark etmeli, bu durumu araştırmalı ve nedenlerini öğrenmelidir. Disleksinin bir zeka geriliği olmadığı unutulmamalıdır. Disleksi tanısı almış çocukların öğrenme potansiyelleri vardır, fakat bilgiyi işleme, öğrenme stilleri ve süreleri farklıdır. Bu yüzden çocuğu disleksi tanısı almış ailelerin telaşlanmasına, çocuğunda gelişimsel bir sorun ya da yetersizlik olduğunu düşünüp endişelenmesine gerek yoktur. İlk olarak yapılması gereken bu durumu kabullenmek ve ardından “Bu konuda neler yapabilirim? Çocuğuma nasıl yardımcı olabilirim?” sorularına cevap aramaktır. Dislektik olsun ya da olmasın her çocuğun hatta her insanın iyi olduğu ya da güçlük çektiği alanlar vardır. Bu nedenle çocuğun güçlü ve zayıf yanları tespit edilmelidir. Zayıf olduğu alanlar güçlendirilmeye çalışılmalı, güçlü olduğu alanlarda desteklenmelidir ki çocuğun benlik saygısı zedelenmesin. Bunu yaparken çocuğu diğer çocuklarla kıyaslamamak çok önemlidir. Kıyaslama yapmak çocuğun kendine olan güvenini zedeler, hevesini kırar, çocuğu üzer ve endişelendirir. Başaramadığı şeyler için onu yargılamayın, suçlamayın, azarlamayın. Bu durumun beyindeki yapısal ve işlevsel bir durumdan kaynaklandığını unutmayın. Sabırlı olun. Çocuğunuzu yaptığı işlerden ötürü takdir edin. Olumlu yaklaşımlar öğrenmesini kolaylaştıracaktır.

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUKLAR NASIL ÖĞRENİRLER ?

Dislektik çocuklar diğer çocuklardan farklı stil ve yöntemlerle öğrenirler. Okul harici özel eğitim çocukların sınıf arkadaşlarıyla akademik anlamda performansının uçurumlaşmaması için oldukça fayda sağlayacaktır. Özel eğitim süresi boyunca çocuklara bireysel akademik destek verilmelidir. Bireysel uygulanan bu yöntemle çocukların öğrendiği bilgiler yeniden yapılandırılmalıdır.
Bu özel çocuklara sahip anne babalar için en büyük tavsiye ise sabırlı olmaları gerektiğidir. Disleksi yaşam boyu sürecek bir mücadeledir, üzerine çalışıldığında kontrol altına alınabilir. Çocukların benlik saygılarını düşürmemek için kıyastan kaçmalı, öğrenebilecekleri her türlü ortamı en başta kendileri evde hazırlamalı ve her şeyden önce aceleci davranmamaları gerekmektedir.

DİSLEKSİ BELİRTİLERİ

*Kelimeleri tersten okumak, kelimeleri atlamak, heceleri atlamak, heceleri karıştırmak, harfleri karıştırmak, duraksayarak okumak gibi …

*Harfleri ters yazmak, bazı harflerle rakamları karıştırmak, kısacası birbirine benzer sembolleri karıştırıp hatalı kullanımlar. Örnek: “E” harfini ters yazmak veya “E” yerine “3” rakamını kullanmak.

*Yazı yazarken harf veya hece atlamak.

*Okuma hızının yaşıtlarına göre daha düşük olması, heceleyerek okumak.

*Basit komutları takip etmede güçlük. Örnek: Sağını, solunu karıştırmak, ayakkabılarını ters giymek. Bu gibi durumlar yaşıtlarından geri kalmalarına sebep olur.

DİSLEKSİ HASTALIK MIDIR?

Disleksi çok bilinmemesine rağmen yaygın bir sorundur. Toplumsal yaygınlığı % 8-10 oranındadır. Yapılan araştırmalar erkeklerde kızlara oranla 3-4 kat daha fazla görüldüğünü tespit etmiştir. Ayrıca solaklarda daha yaygın olarak görülmektedir. Okuma güçlüğü çeken pek çok çocukta zeka geriliğinden şüphelenilmiştir. Oysa disleksi zeka eksikliği göstergesi değildir. Dislektik çocuklar normal ve çoğu zaman da normalin üstünde bir zekaya sahiptir. Disleksi bir hastalık değil, öğrenmeyle ilgili zihinsel süreçlerde bir farklılıktır. Yaş ilerledikçe kaybolmaz. Yetişkin hayatında da yavaş okuma ve güç okuma şeklinde kendini gösterebilir. Bu yüzden küçük yaşlarda üzerinde durulması gereken bir konudur. Genellikle ilkokul çağlarında, okumaya başlama aşamasında kendini gösterebilir. Riskli çocukların özellikle okul öncesi dönemde dikkatle izlenmesi gerekir. Erken tanı oldukça önemlidir. Okul öncesi dönemde zekâsı normal olduğu halde konuşma gelişiminde gecikme, aşırı hareketlilik, algılama sorunları ve koordinasyon zayıflığı olan riskli çocukların öğrenme bozukluğu açısından değerlendirilmesi, erken tanı ve müdahale için önem taşır. Erken tanı konulduğu oranda çocuklar akranlarına yetişebilmektedir. Dislektik çocukların başarılı olamayacağı düşüncesi doğru değildir. Albert Einstein, Leonardo da Vinci, Mozart gibi ünlü isimler de aynı sorunu yaşamış fakat oldukça başarılı olabilmişlerdir.

DİSLEKSİ NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Özgül öğrenme güçlüğü yaşam boyu devam edebilen bir bozukluktur. Özgül Öğrenme Güçlüğünün tedavisi psikososyal bir eğitimden geçer.
Bu uygulamalar içinde çocuğun gelişimini yetersiz kılan psikolojik sürecin ya da süreçlerin belirlenmesi ve düzeltilmesi gerekmektedir. Eğitim, görsel, işitsel, dokunma ve kinestetik algının geliştirilmesini, bu algılara ait ayrımlaştırma, dikkat ve bellek, ardışıklık yeteneklerinin arttırılmasını, motor koordinasyon becerilerinin geliştirilmesini içermektedir.
Ayrıca fonetik farkındalığın arttırılması, dinleme, konuşma, okuma, yazma (dil) becerilerinin geliştirilmesi, kavram ve düşünme süreçlerinin gelişiminin desteklenmesi bu süreç eğitimi içinde yer almaktadır. Çeşitli algıları destekleyici ya da iyileştirici bu çalışmalar, akademik becerilerin eğitimi ile birlikte verilmektedir.
Tüm bunların ötesinde çocukların doğal ortamlarda daha fazla zaman geçirmesi için gerekli çalışmaların yapılması, eğitimin dört duvar arasından çıkarılıp uygulama ağırlıklı bir anlayışın eğitimciler tarafından desteklenmesi gerekmektedir.

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUKLAR NELER HİSSEDERLER? NASIL YAKLAŞILMASI GEREKİR?

Öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklar değersizlik hissi, düşük özgüven algısı yaşarlar. Sıklıkla görülen bir durum olmamasına rağmen tüm bunlar depresyon için bir alt yapı oluşturabilir. Çocuklar yetişkinlerin aksine üzüntülerini çok sık dile getirmeden daha mutlu görünmeye çalışabilirler. Fakat kesin bir yargıya varmak için dikkat edilmesi gereken özellikler şunlardır: kendisi hakkında ve dünya ile ilgili olumsuz şeyler düşünme, değersizlik hissi, yaşadıkları güzel anlara negatif yaklaşma ve gelecek hakkında olumsuz düşünmek.
Çocukların bu tür kötü düşüncelerle baş etmesi için onlara; her koşulda onların yanında olduğumuzu hatırlatmak gerekir. Yapabildiklerinden dolayı onları takdir etmek gerekir. Böylece çocuk kendisine olan güvenini yitirmemiş olur.

DİSLEKTİK ÇOCUKLAR NASIL HİSSEDERLER?

Dislektik çocuklar bir beceriyi yaşıtları gibi yerine getiremez ve kendisini yaşıtlarının seviyesinden altta görmeye başlar. Kendi becerileri ile ilgili yaşadıkları hayal kırıklığı, çevreleri tarafından maruz kaldıkları baskı sonucu daha öfkeli olabilirler. Araştırmalar okumayı öğrenme süreci zorlaştıkça ve karmaşıklaştıkça, öfkenin arttığını ve bu öfkenin sınıf arkadaşlarına yöneltildiğini gözlemlemiştir. Dislektik çocukların duyduğu öfke bir süre sonra kızgınlığa yol açar. Kızgınlık genellikle okul ve öğretmene karşıdır. Çocuklar okulda kızdıkları zaman bunu çok fazla açığa çıkarmazlar. Pasif kalmayı, küsmeyi ya da bir köşeye çekilmeyi tercih ederler. Fakat ev ortamında kızgınlıklarını ebeveynlerine karşı yöneltirler. Özellikle anneler öfke patlamalarına daha sık tanık olurlar. “Yapamayacağım” ve “tekrar tekrar başarısız olacağım” hissi dislektik çocukların endişe duymasına yol açar. Yapabildikleri konular hakkında endişeye kapılırlar ve başarabilecekleri düzeyin altında bir performans sergilerler. Duydukları endişeden dolayı verilen görevden kaçınmaya başlarlar.

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUKLARIN AİLELERİ UZMANLAR VE ÖĞRETMENLER İLE İŞ BİRLİĞİ YAPMALIDIR

Uzman-Aile-Öğretmen işbirliği sağlanmalı, görüşmeler düzenli biçimde yapılmalıdır. Sadece sorun ortaya çıktığında görüşmek yerine belirli aralıklarla görüşmek daha yararlı olacaktır. Çocuğun başarılarını yakalamak ve övmek için hep tetikte olun. Çocuklar, o kadar fazla başarısızlık yaşarlar ki, verebileceğiniz her türlü olumlu tepkiye ihtiyaçları vardır. Göz ardı edilmemesi gereken diğer bir nokta da; bu öğrencilerin övgüye çok olumlu tepki verdikleridir. Cesarete, çok ihtiyaçları vardır. Öğrenme güçlüğüne sahip bireylerin öz güven duygularını geliştirmek, yapabileceklerine dair inançlarını arttırmak çok önemlidir. Amaç bireylerin kendine, çevresine faydalı olmalarını, toplumla uzlaşmalarını sağlamaktır. Bu amaç ile aileler, psikologlar, öğretmenler ve tüm uzmanlar işbirliği yapmalı ve bireylerin gelişimine destek olmalıdır. Farklılıkları olan tüm bireylere gereksinim duydukları ortamı hazırladığımızda, kendi yapabileceklerinin en iyisini yapacaklarını unutmayalım.

ÇOCUĞUNUZ MATEMATİKSEL İŞLEMLERİ YAPMAKTA GÜÇLÜK YAŞIYOR MU?

Diskalkuli öğrenme güçlüğünün bir türü olup, matematiksel işlemlerde yaşanan güçlüğün genel adıdır. Belirtilerinden bazıları aşağıdaki gibidir;
.Rakamları ters yazar

· Sayı kavramını anlatmakta zorlanır (beş mi -bir mi büyüktür, hangisi az gibi)

· Bazı aritmetik sembolleri öğrenmekte zorlanır

· Sayıları karıştırır (6-9,12-21 gibi)

· Geometrik şekilleri çizmekte güçlenir

· Kesirleri ve grafikleri kavrayamaz

· Ölçüm ve olasılıklar hesaplarında güçlük çeker

· Pek çok problemi (zihinden çözdüğü halde) kâğıt ve kalemle çözemez.

· Çarpım tablosunu ezberlemekte zorlanır.

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUKLARLA ÇALIŞIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

Öğrenme güçlüğü yaşayan bireye, yaşadığı güçlüklerin zekası ile ilgili bir problem olmadığı, farklı öğrendiği, öğrenme için daha fazla zaman ayırması ve çaba göstermesi gerektiği uygun bir dille anlatılmalıdır. Bu şekilde birey, eğitim sürecinde belirlenen hedeflere ulaşmak için daha etkin katılım gösterebilecektir. Bilgiyi işleme süreçlerinde birtakım farklılıklar olduğu için yeni bir bilgiyi öğrenmede daha fazla zaman ve çabaya ihtiyaç duymaktadırlar.Bu nedenle onlarla çalışırken sabırlı olmak, hoşgörülü olmak ve yapabileceklerine dair cesaret vermek yararlı olacaktır.
Etkinlik süresince bireyin herhangi bir tepki vermeden önce düşünmesi sağlanmalı, bireyin kendisinin kullanabileceği stratejiler geliştirerek kendine yeterli ve bağımsız çalışabilmesi desteklenmelidir. Örneğin; okuduğunu anlamayı artırmak için kendi kendini sorgulama tekniği bireye öğretilebilir. Bunun için bireyin kendisine “Bu metne neden çalışıyorum?”, “Metnin ana fikri ne?” gibi sorular sorarak nasıl daha fazla bilgi edinebileceğini araştırması sağlanabilir. Ayrıca bireylerin kendi hatalarını kendilerinin bulmasına olanak verilmelidir.
Öğrenme güçlüğü olan öğrenciler düzenli ortamlara ihtiyaç duyarlar. Dış dünyalarının düzenlenebilmesi için listeler yapın. Ne yapacaklarını unutan ya da bilemeyen çocuklar bu listeleri çok faydalı bulacaklardır. Onların hatırlatılmaya, uygulama ve tekrar yapmaya, yönlendirmeye, sınırlar konulmasına ve düzene ihtiyaçları vardır. Çalışma, dinlenme zamanlarının planlanması hem ders hem de dinlenme için zaman ayırmalarına yardımcı olacaktır.
Hatırlamalarına yardımcı olabilmek için onlara ipuçları, kafiyeler, kodlar, gruplandırmalar vb. bellek geliştirilmesine yardımcı olacak yöntemler kullanılmalıdır. Talimatlarınızı basitleştirin. Zamanlamayı basitleştirin. Basit cümleleri kavramak daha kolaydır. Büyük projeleri, küçük ve bitirilmesi kolay parçalara bölün. Büyük projeler söz konusu öğrencilerin hemen yılmasına ve “Ben bunu bitirmeyi asla başaramam” demelerine neden olur. Oysa büyük bir işi, kolayca başarılabilir küçük parçalara bölmek onları ürkütmeyecek ve öz güven duygusu desteklenmiş olacaktır.

DİSLEKSİ’DE ERKEN TANI KRİTERLERİ- MOTOR BECERİLER

· Emeklemede güçlük

· Merdiven inip çıkmada güçlük

· Çizim veya kopyalamaya karşı isteksizlik

· Düğme iliklemede ve bağcık bağlamada güçlük

· Makas kullanma gibi becerilerde güçlük

· Çatal – kaşık kullanmada güçlük

· Geometri şekilleri çizmede güçlük

· Kalem tutuşunun hatalı olması

· Hareket eden topu tutmada zorlanma

· Top zıplatmada güçlük

· Bisiklet binme ya da ip atlamada güçlük

· Düşünmeden harekete geçmek

DİSLEKSİ’NİN ERKEN TANI KRİTERLERİ

OKUL ÖNCESİ DÖNEMİ BELİRTİLERİ

Dil Alanı

· Geciken Konuşma

· Kelimeleri doğru telaffuz etmekte güçlük

· Sözcük dağarcığının yetersiz olması

· Sözcük bulmada ve isimlendirmede güçlük

· Temel sözcükleri karıştırmak

· Hece çevirmek

· Harf ses ilişkisini öğrenmede güçlük

· Kafiyeli sözcüklerde güçlük

· Peltek konuşma

· Sözlü ifadede sorun yaşama

ÇOCUKLARDA DİSLEKSİ BELİRTİLERİ NELERDİR?

Öğrenme bozukluğu olan çocukların genel özellikleri aşağıdaki gibi sıralanabilir;
-Konuşmanın öğrenilmesinde gecikme,
-Alfabedeki harf ve seslerin öğrenilmesinde zorluk,
-Okumayı geç ve zor öğrenme,
-Yavaş ve hatalı okuma,
-Yazıların doğru yazılmasında zorluk,
-Matematik konusunda güçlük,
-Çarpım tablosunu öğrenememe,
-İmla ve noktalama konusunda hatalar,
-Kelimelerin hecelenmesinde yanlışlık, hece atlama, heceleri tersten okuma/yazma,
-Sesli okuma sırasında vurgulamaların inişli çıkışlı olması,
-Zaman ve yön kavramları birbirine karıştırma,
-Dikkat dağınıklığı veya erken unutma,
-Şekiller, semboller ve işaretlerin tersten algılanması ve yazılması

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUĞA NASIL YAKLAŞILMALIDIR?

Okuma bozukluğu veya genel adıyla öğrenme güçlüğü yaşayan çocukların genellikle çok iyi olduğu özel ilgi alanları vardır. Onları keşfedin ve üzerine gidin. Çocuğunuzun başarısı onu motive edecek ve özgüvenini artıracaktır. Çocuğunuza çeşitli görevler verin. Ona güvendiğinizi söyleyin ve bu küçük görevlerini takip edin. Yerine getirdiği işler için onu tebrik ederek motive edin. Okuma bozukluğu, öğrenme güçlüğü çeken çocukların dikkat süreleri de oldukça kısa olabiliyor. Çocuğunuzun ders masasında dikkati dağıtıcı eşyalar olmamasına özen gösterin. Odasını da dağınık değil; her zaman düzenli tutun. Az önce oyunlardan bahsettik fakat okul ödevi, ders, kitap okuma gibi işleri de mümkün olduğunca oyunlaştırmaya çalışın. Örneğin, çocuğunuz ders çalışırken siz de bir şeyler karalayabilirsiniz. “Hadi birlikte ödevlerimizi yapalım” diyebilir, sırayla okuma gibi faaliyetler gerçekleştirebilirsiniz. Öğrenme bozukluğu olan çocukların yukarıda bahsettiğimiz bir takım olumsuzluklar nedeniyle içine kapanık olabileceklerini unutmayın. Sevgi çok büyük bir güçtür ve ona olan sevginizi her fırsatta sergileyin. Başarısız olduğu konularda üzülmeyin ve ona olan sevginizin, bir işi başarmasıyla alakalı olmadığını hissettirin.

DİSLESKSİ OLAN ÇOCUĞA NASIL YARDIM EDİLİR?

Çocuğunuz veya öğrenciniz okuma güçlüğü çekiyorsa sabırlı olun ve ilginizi azaltmayın. Metinleri sesli okumasını isteyin. Sesli okuma esnasında hem çocuk, hem de siz nerelerde hata yapıldığını görebilir ve düzeltebilirsiniz. Sesli okuma, disleksi için iyi bir egzersizdir.Öğrenme güçlüğü çeken çocukların özgüvenlerinde hasar oluşmaması için onları devamlı tebrik etmek gerekir. Her başarısını tebrik edin ve onunla gurur duyduğunuzu ifade edin. Bu davranış çocuğun başarma isteğini kamçılar. Sevdiği materyaller ile kendisini geliştirmesini sağlayın. Disleksili çocuklar oyunlarla yakından ilgilidirler. Doğru seçilmiş oyunlar disleksi egzersizleri niteliğindedir. Çocuğunuzu başkalarıyla kıyaslamayın ve öğrenme güçlüğü olan çocukların bu konuda çok daha hassas olabileceklerini unutmayın.Sadece sizin dikkatli davranmanız yetmez. Durumu okuldaki görevlilerle de görüşerek dislektik çocuğa nasıl davranılması gerektiği konusunda bilgilerinizi onlarla da paylaşın.

DİSLEKSİ İLE İLGİLİ BİLİNMESİ GEREKENLER

Özel Öğrenme Güçlüğü, akademik, dil, konuşma ya da motor beceriler gibi özel alanlardaki yetersiz gelişmeler olarak kendisini göstermektedir. Öğrenme bozukluğuna sahip bireyler normal ya da normal üstü zekaya sahip olmalarına rağmen içinde bulundukları gelişimsel döneme bağlı olarak kendilerinden beklenen akademik becerileri kazanmakta zorluk yaşamaktadır.Disleksi, Öğrenme Güçlüğü’nün bir türüdür.
DİSLEKSİ: Okuma bozukluklarının genel adıdır. Üç tip okuma bozukluğu bulunmaktadır. Buna göre harf ve ses ilişkisinin bozulduğu disfonetik okuma güçlüğü, kelimelerin bir bütün olarak değil harf harf olarak okunduğu diseidetik okuma bozukluğu ve bunların karışımından oluşan üçüncü tip okuma bozukluğu bulunmaktadır. Ayrıca dislektik bireyler kelime tanıma, okuduğunu anlama ve tipik olarak da yazarken harf karıştırma konularında belirgin güçlük yaşamaktadır. Bu bireyler sözlü olarak okuma yaptıklarında yaşıyla uyumlu olmayan bir biçimde kelimelerin okunuşunda çarpıtma, ekleme veya eksiklikler yaparlar.

DİSLEKSİ NEDİR? NE DEĞİLDİR?

Disleksi, zeka düzeyi normal veya yüksek bireylerde görülen gelişimsel okuma güçlüğüdür. Genel olarak toplumdaki sıklığının % 5 – %7 arasında olduğu öngörülmektedir. Bu istatistikler bize okullarda, 30 kişilik sınıflarda 2 – 3 disleksi olgusu olabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte disleksi için özel okullar yoktur ama özel eğitim kursları ve programları vardır.
Dislektik çocuklar diğer çocuklardan farklı stil ve yöntemlerle öğrenirler. Okul harici özel eğitim çocukların sınıf arkadaşlarıyla akademik anlamda performansının uçurumlaşmaması için oldukça fayda sağlayacaktır.

DİSLEKSİ’DE ERKEN TANI KRİTERLERİ

-Kelimeleri yanlış söyleme ,
-Kafiye bulmakta güçlük (masa-kasa vs)
-Oyunları sürdürememek, çabuk sıkılmak,
-Çatal, makas kullanma, bağcık bağlamada güçlük,
-Ayakkabılarını ters giyme,
– Daire, kare gibi şekilleri kopyalayamama,
-Taşırmadan boyama yapamama,
-Bisiklete binememe,
-Kendi ilgi alanı dışındaki aktivitelere karşı isteksizlik,
-Benzerlikleri fark edememe,
-Sağını solunu karıştırma,
-Sıraya koyma güçlüğü,
-Renkleri öğrenememe, karıştırma…

HANGİ YAŞLARDA ORTAYA ÇIKAR? CİNSİYET FARKI VAR MIDIR?

HANGİ YAŞLARDA ORTAYA ÇIKAR? CİNSİYET FARKI VAR MIDIR?
Genellikle ilkokula başlanıldığı sırada, okumaya başlangıç aşamasında kendini gösterebilir. Bu çocukların tahtaya yazılan yazıları defterlerine not etmeleri de zor olmaktadır. Defterlerde genelde uzun cümlelerin yerine kısa cümleler ve kelimeler bulunur. Bazı kelimeleri yazmayı unuttuklarından cümleler bazen anlaşılmaz olabilir. Yapılan araştırmalarda erkeklerde kızlarına oranla 3-4 kat daha fazla görüldüğü tespit edilmiştir.

Disleksinin ilkokul düzeyi çocuklarda belirtileri nelerdir?

-Okul başarısının zekasına ve yaşına göre beklenenden düşük olması,
-Bazı konularda başarılı iken bazı konularda başarısız olması (örneğin; matematik dersi iyiyken geometriden çok başarısız olması)
-Yavaş okuma,
-Bazı harfleri yazarken ve ya okurken karıştırma (p-b, b-d, k-t, y-h, 6-9,2-5)
-Tersten yazma (ismini Ahmet yerine temhA)
-Kelimenin sonlarını uydurarak okuma,
-Okumaya karşı isteksizlik,
-Yazma ödevlerinden kaçınma,
-Yavaş yazma,
-Tahtadan ödevini geçirmekte zorlanma

Öğrenme bozukluğu olan çocuk neler hisseder, neler yaşar?
“Hiçbir şeyi doğru yapamıyorum.”, “Ben yeterince iyi değilim.”, “Ben aptalım.”, “Ben geri zekâlıyım.”, “Kimse beni sevmiyor.” gibi duygu ve düşünceler öğrenme bozukluğu olan ve psikolojik destek almayan çocukların hissettiklerinden yalnızca bir kısmı.

Disleksi ilk defa ne zaman keşfedildi?
1896 yılında bir İngiliz doktor olan W. Pringle Morgan tarafından elde edildi ve British Medical Journal’da yayınlandı.

Dislektiklerin güçlü oldukları yanlar nelerdir?

DİSLEKSİ NE ZAMAN ANLAŞILIR?

Genellikle okumaya başlama döneminde fark edilir. Dislektik çocuklar, yaşıtlarına göre daha geç okumaya ve yazmaya başlar. Yer ve zaman kavramında sorunlar, okurken kelime atlama, kelimeleri tersten okuma, harfleri karıştırma, yazı yazmada zorluk ve yazım hatası dislektik çocuklarda görülen belirtiler arasındadır. Ancak, 0-6 yaş döneminde de fark edilebilir. Her durumda olduğu gibi ‘Disleksi’de de erken tanı oldukça önemlidir.
0-6 yaş yaş dönemi belirtilerinden bazıları şunlardır:
*Renkleri öğrenmede güçlük yaşarlar.
*Sayıları öğrenmede güçlük yaşarlar.
*Sağ-sol kavramlarını birbirine karıştırabilirler.

DİSLEKSİ VE TÜRLERİ

Disleksi, kişinin okuma, yazma, konuşma, dinleme, matematik gibi becerilerinde sorun yaşamasına neden olan bir öğrenme bozukluğudur. Öğrenme bozukluğu disgrafi (yazma bozukluğu), disleksi (okuma bozukluğu) ve diskalkuli (matematik bozukluğu) olmak üzere 3 başlıkta incelenir. Disleksi görme ile ilgili bir sorun değil, dil ile ilgili bir bozukluktur. Herhangi bir zeka eksikliğinden kaynaklanmaz. Disleksi tanısı koyabilmek için zeka düzeyinde problem olmaması gerekir. Doğuştan gelen bir öğrenme bozukluğu olan disleksi doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrasında ortaya çıkan etkenlere bağlıdır. Yetersiz beslenme, hamilelik sırasında geçirilen enfeksiyonlar, ilaç kullanımı doğum öncesi disleksiye, uzun ve zor doğum, plasenta ve göbek kordonu anomalileri doğum sırasında oluşan disleksiye, doğumdan sonra nefes almada gecikme, erken yaşta geçirilen ateşli hastalıklar doğum sırasında oluşan disleksi nedenlerindendir. Aynı zamanda kalıtsal faktörlere bağlı olarak da ortaya çıkabilir.

DİSLEKSİ NEDİR? DİSLEKSİ BELİRTİLERİ NELERDİR? NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Disleksi erken çocukluk çağında anlaşılabildiği gibi, bu çocuklar özel eğitimle diğer yaşıtlarından daha farklı stillerde öğrenirler. Belirtileri kendini; harfleri karıştırma, yazılı dil ile zorluk yaşama, dinleyerek ve okuyarak kavrama arasında çok büyük fark olması, heceleme problemleri şeklinde gösterir.Disleksi bozukluğuna sahip kişilerin çoğu zaman şehir efsanesi haline gelmişin tam tersine üstün zekalı oldukları saptanmıştır.Buna en iyi örnek Albert Einstein’dır.Disleksili çocuklar özel çocuklardır ve okuma/öğrenme bozukluğu zekayla alakalı bir durum değildir.Sadece desteklenmeleri gerekmektedir.Eğer çocuğunuzun disleksi bozukluğuna sahip olduğunu düşünen bir anne baba iseniz, hiç beklemeden bir tanı merkezine başvurmalısınız.Disleksili çocuklara sahip ebeveynler için en önemli tavsiyeler sabırlı olmaları,çocukları motive ve takdir ederek özgüven-benlik saygısında hasara uğratmamaları,çocukların özel yeteneklerine yönelmeleri ve öğretmen/okul idaresi ile birlikte hareket edip işbirliği yapmalarıdır. Genel olarak öğrenme güçlüğü için disleksi desekte; disleksi kendi içerisinde de ayrılmaktadır.Eğer problem ‘okuma ağırlıklı’ ise; disleksi, ‘yazma odaklı’ ise;disgrafi, eğer matematiksel işlemleri yapmakta güçlük yaşanıyor ise ‘diskalkulidir’.
En etkili tedavi yöntemi, alanında uzman kişilerden özel eğitim desteği almaktır.

DİSLEKSİ (ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ-ÖÖG) İLE İLGİLİ BİLİNEN YANLIŞLAR?

ÖÖG, bir hastalıktır. ÖÖG kesinlikle bir hastalık değildir. Bu yüzden, bir ilacı da yoktur. Çocuk, ÖÖG’nin neden olduğu sorunlar ile baş etme stratejileri geliştirir.
ÖÖG, zihinsel bir problemdir. ÖÖG, zihinsel bir problem değildir. Aksine, zeka puanları ortalama veya ortalama üstüdür.
ÖÖG zamanla geçer. ÖÖG, zamanla yok olabilen bir durum değildir. Gelişimsel bir problemdir ve ömür boyu sürer. Önemli olan ÖÖG ile yaşamayı öğrenmektir.
ÖÖG, tembelliktir, şımarıklıktır. ÖÖG, tembellik veya şımarıklık değildir. İstediği zaman yapıyor, istemediği zaman yapmıyor gibi bir durum kesinlikle söz konusu değildir. Beyinlerinde gerçekleşen bazı hatalı işlemlerden kaynaklı olarak farklı algılarlar. Ama şu doğrudur ki, her zaman aynı performansı gösteremezler. Bir gün çok iyiyken, diğer gün çok kötü bir performans sergileyebilirler.
ÖÖG, dahi hastalığıdır. Her ÖÖG’li çocuk dahi değildir. Çok özel yetenekler sergilemelerini beklemek, çoğu zaman hem aileyi hem çocuğu yorabilmekte ve üzebilmektedir. Fakat, farklı düşünebilme yetenekleri olabileceği için dahi potansiyeli olan ÖÖG’liler olabilir.

DİSLEKSİ HASTALIK MIDIR?

Genellikle çocukluk çağında ve okumaya başlamasıyla fark ediliyor. Bir hastalık değil, öğrenmeyle ilgili zihinsel süreçlerde bir farklılık.
Disleksi, doğuştan gelen gelişimsel olarak ortaya çıkan ve travmaya bağlı olarak ortaya çıkan disleksi diye ikiye ayrılır. Doğuştan gelen disleksiler doğum öncesi, doğum sonrası veya doğum sırasında meydana gelen komplikasyonlar şeklindedir. Doğum öncesi disleksi, yetersiz ve dengesiz beslenme ile veya gebelik sırasında bilinçsiz bir şekilde kullanılan ilaçlar nedeniyle ortaya çıkabilir. Doğumun uzun sürmesi ve zor olması, bebeğin doğum sonrasında nefes almada zorlanması, bebeğin ateşli hastalık geçirmesi de disleksinin ortaya çıkma nedenlerindendir.

DİSLEKSİ’NİN İLKOKUL DÜZEYİNDEKİ ÇOCUKLARDA BELİRTİLERİ NELERDİR?

Disleksinin ilkokul düzeyi çocuklarda belirtileri nelerdir?

-Okul başarısının zekasına ve yaşına göre beklenenden düşük olması,
-Bazı konularda başarılı iken bazı konularda başarısız olması (örneğin; matematik dersi iyiyken geometriden çok başarısız olması)
-Yavaş okuma,
-Bazı harfleri yazarken ve ya okurken karıştırma (p-b, b-d, k-t, y-h, 6-9,2-5)
-Tersten yazma (ismini Ahmet yerine temhA)
-Kelimenin sonlarını uydurarak okuma,
-Okumaya karşı isteksizlik,
-Yazma ödevlerinden kaçınma,
-Yavaş yazma,
-Tahtadan ödevini geçirmekte zorlanma

Öğrenme bozukluğu olan çocuk neler hisseder, neler yaşar?
“Hiçbir şeyi doğru yapamıyorum.”, “Ben yeterince iyi değilim.”, “Ben aptalım.”, “Ben geri zekâlıyım.”, “Kimse beni sevmiyor.” gibi duygu ve düşünceler öğrenme bozukluğu olan ve psikolojik destek almayan çocukların hissettiklerinden yalnızca bir kısmı.

DİSLEKSİ OLAN KİŞİLERİN HAYATINI KOLAYLAŞTIRMAK İÇİN TAVSİYELER

1. Okul ve Öğretmenleri ile Konuşun
Çocuğunuzun durumuya ilgili okulu bilgilendirin ve onlarla iş birliği içinde olmaya çalışın. Özgül öğrenme güçlüğü ve dislektik çocuklara karşı hassas olunması gereken noktaları onlarla paylaşın. Öğretmenleri ile iş birliği yaparak çocuğunuzun okulda yaşayabileceği olumsuz deneyimleri azaltabilir; onun motivasyonunu ve kendine olan güvenini daha yüksek tutabilirsiniz.
2. Başarı Hikayelerini Hatırlatın
Özgül öğrenme güçlüğü olan ancak ilgi duydukları alanda çok önemli işler başarmış ve tanınmış isimler vardır; Albert Einstein, Mozart, Leonardo da Vinci, Walt Disney, Thomas Edison, Steve Jobs, Agatha Christie, John Lennon, Winston Churchill, Henry Ford, Jules Verne, Robin Williams, Orlando Bloom, Tom Cruise, Steven Spielberg, Jay Leno, Tommy Hilfiger, Muhammad Ali, Keira Knightley Cher, gibi. Bu hikayeleri onlarla paylaşın ve başarılarından ilham alarak yüreklenmelerini sağlayın.
Dislektikler oldukça yaratıcı, olaylara farklı perspektiflerden bakan, ezberbozan bireylerdir ve dünyamız onlar olmadan çok sıkıcı bir yer olurdu. Çocuklarınızın da iyi bir ekip desteği ve güçlü yönlerinin desteklenmesi ile çok başarılı olabileceklerini unutmayın.

DİSLEKSİ NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Disleksi nasıl yönetilir?

Disleksi, psiko-pedagojik yöntemlerle tedavi edilir ve giderilir. İlk olarak, çocuğun psiko-pedagojik değerlendirilmesinin yapılması gerekir. Psiko-pedagojik değerlendirmede 3 ana amaç mevcuttur:
*Öğrencinin zorlandığı alanları bulmak: Görsel algı, işitsel algı, motor koordinasyon, sıralama, organizasyon, hafıza beceri ve özelliklerinin incelenmesi.
*Farklılıkların tespit edilmesi / Tutarsızlıkların belirlenmesi: Bu durumda, tek başına bir yöntem yeterli veri ve bilgi sağlamıyor. Tanı ve terapide mutlaka aile ve öğretmen iş birliği içerisinde olmalı. Psiko-pedagojik değerlendirmede anne babayla, çocukla ve sınıf öğretmeni ile görüşme yapılır. Hangi alanlarda aksamalar olduğunu tespit etmek amacıyla, çeşitli test tekniklerinden faydalanılır.

DİSLEKSİ’NİN NEDENLERİ?

Disleksi doğuştan gelen gelişimsel ve travmaya bağlı disleksi olarak iki kısıma ayrılmaktadır. Doğuştan gelen disleksi doğum öncesi, doğum sırasında ve doğum sonrası durumlara bağlı olarak üçe ayrılmaktadır. Doğum öncesi disleksiye, yetersiz ve dengesiz beslenme, gebelik sırasında geçirilen enfeksiyonlar ve bilinçsiz ilaç kullanımı etken olabilmektedir. Uzun ve zor doğum plesenta anomalileri doğum sırasında oluşan disleksiye, doğumdan sonra bebeğin nefes almasındaki gecikme ve geçirdiği ateşli hastalıklar da doğum sonrası oluşan disleksi nedenlerindendir. Kalıtsal etmenlere bağlı olarak da disleksi kendini gösterebilmektedir.

DİSLEKSİ OLAN ÇOCUKLARIN GÜÇLÜ YANLARI NELERDİR?

*Ortalamanın üzerinde bir merak araştırma ruhuna sahiptirler. Her şeyi araştırmaktan ve sormaktan hoşlanırlar.
*Çevrelerinde olup bitenler ya da yer alanlar hakkında oldukça yüksek bir farkındalık yakalamışlardır.
*Kelimelerle düşünmek yerine resimlerle düşünürler.
*Sezgisel bir düşünüş ve anlayışa sahiptirler.
*Çok boyutlu olarak düşünür ve algılarlar.
*Düşüncelerini realiteye, şekil, imaj ya da biçimlere dökebilirler.
*Çok renkli ve kuvvetli hayalleri vardır. Düşündüklerini hayal güçlerinde oldukça canlı ve berrak şekilde canlandırabilirler.
*Beyinlerinin işleyişini, algılarını değiştirmek ya da farklı algılar yaratmak üzere kullanabilirler.
*Mekânsal muhakeme ve görsel kavrayış yetenekleri güçlüdür.
*Üretken bir düşünce yapısına sahiptirler yeni ve farklı fikirler üretirler

DİSLEKSİ İÇİN NELER YAPILMALIDIR?

Disleksi, gelişimsel okuma güçlüğü olarak da nitelendirilir. Bu tanıma uygun çocuklara ait özellikler şöyle sıralanabilir; Disleksili çocuklar sağ-sol, üst-alt, önce-sonra kavramlarını karıştırabilirler. Kendi sağlarını-sollarını ayırt etmekte güçlük çekebilirler. Çoğunda el-bacak-göz dominansı karışıktır ya da soldadır. Benzer biçimdeki harfleri (b/d ya da p/b gibi) birbirinden ayırmakta güçlük çeker ve bunları birbiri yerine kullanabilirler. Birbirlerine benzeyen sesleri (b/m gibi f/v gibi) ayıramayıp bunları birbiri yerine kullanabilirler. Okurken cümle içinde kelime atlamaları görülür ya da farklı satırlardan okumayı sürdürebilirler.
*Disleksi şüphesi olan bir çocuk uzman kişi tarafından değerlendirilmelidir. Yapılan değerlendirme sonucu çocuğa bireysel özel eğitim desteği verilmelidir. Disleksi’nin ilaçla ile tedavisi mümkün değildir.

DİSLEKSİ NASIL ANLAŞILIR?

Disleksi, okuma, heceleme ve yazmada görülmekte olan zorluklara işaret eden bir öğrenme bozukluğudur. Kişinin zeka düzeyi ile disleksi arasında herhangi bir korelasyon bulunmamakla birlikte, bu öğrenmek bozukluğu kişinin hayatı boyunca ona eşlik eder ancak gerekli destek sağlandığı takdirde disleksi kişinin hayatında bir zorluk olmaktan çıkar.
Kişinin disleksi olup olmadığı çoğu zaman ilkokul çağına geldiğinde ailesi tarafından fark edilir ve bir uzmana götürülür. Disleksinin semptomları kişiden kişiye değişkenlik gösterebilir fakat bazı karakteristik özellikleri vardır. Görülen en yaygın işaretlerden birisi kelimeleri kodlamada yaşanan sıkıntıdır. Kişi, heceler ve sesleri birbiriyle eşleştiremez. Örneğin, limon sözcüğünü lomin yazmak gibi. Bir diğer yaygın semptom ise harf ve sayıları algılama yaşanan güçlüktür. Disleksiye sahip kişiler sayı veya harfleri ters olarak algılayabilirler. Örneğin, b harfini d olarak yazmak, 9 sayısının çubuğunu tam tersinden koymak gibi.
Disleksi, farklı yaş gruplarında farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Okul öncesi çağındaki çocuklarda görülen zorluklar genellikle yeni kelimeler öğrenirken, heceleri seslerle eşleştirirken ortaya çıkar. İlkokul döneminde ise, çocuğun kelimeyi hecelere ayırmakta sıkıntı yaşadığı gözlenir ve içinde bolca kelime geçen problemleri çözmede hata yapar. Ortaokul çağındaki çocuklarda ise semptomlar biraz daha farklıdır. Kişi, çokça heceleme hataları yapar ve cümleleri tekrar tekrar okur. Ayrıca, konuşma ile okuma hızında oldukça fark görülür; okuma becerisi, konuşma yetisine göre daha düşük bir seviyede ilerler.

DİSLEKSİ NE ZAMAN FARK EDİLİR?

Gelişimsel öğrenme güçlükleri genellikle okulun ilk yıllarında kendini gösterir, ama parlak zekalı çocuklar bu güçlükleri bir biçimde dengeleyip gidererek 9-10 yaşlarına kadar saklayabilirler. Bu sebeple parlak zekalı çocuklarda disleksinin fark edilmesi normal seviye zekaya sahip olan çocuklardan daha da geç gerçekleşir. Yine de daha erken dönemde belirtiler kendini belli etmeye başlayabilir. Sağı-solu ayırt etmede ve saati öğrenmede yaşıtlarına göre gecikmesi ve zorlanması, parayı tanımada güçlük çekmesi, ya da telefon numaralarında sayıları yer yer tersine çevirmesi gibi.

DİSLEKSİ’DE ERKEN TANININ ÖNEMİ

Disleksi genellikle ilkokul yıllarında fark edilen bir güçlüktür. Çocuklar okuma-yazmayı öğrendikleri dönemde yaşıtlarından daha yavaş okuma ve okumayı öğrenememe aile’yi tedirgin eder.Çocuk uzman bir kişi tarafından değerlendirilir.Çocuk disleksi tanısı alır ise mutlaka bu güçlükle ilgili destek almalıdır. Disleksi kendiliğinden geçecek bir durum değildir. Eğer üzerine gidilmez ise, yetişkinlik döneminde kisiler birtakım zorluklar ile karşılaşır: yavaş okuma, okudugunu anlamama….Ozetleyecek olursak erken tanı cocuğunuzun hayatını değistirir.

HECELEYEREK OKUMAK NE ANLAMA GELİR?

Kişinin kronolojik yaşı ve zeka düzeyi düşünüldüğünde, kişi okuma olarak yaşıtlarından daha geri kalmış ise ve heceleyerek okuyorsa disleksi’den şüphelenilmelidir. Ayrıca disleksi olan bireyler sesli okuma yapmaktan kaçınırlar. Okurken kelime veya satır atlayabilirler. Okuduğunu anlamada sorun yaşarlar. Bu yüzden kendilerini çok mutsuz ve başarısız hissedebilirler. Disleksi olduğundan şüphelenilen her birey uzman kişi tarafından değerlendirilmelidir. Yapılan değerlendirme sonucu kişi mutlaka özel eğitim desteği almalıdır.

DİSLEKSİ TEDAVİSİ

Disleksi’nin ilaç ile tedavisi mümkün değildir.

Disleksi olan birey uzman bir kişi tarafından değerlendirmeye alındıktan sonra, kişiye bireysel özel eğitim desteği uygulanması gerekir. Bu eğitim sürecinde kişi ‘yeniden yapılandırma’cı bir yaklaşım ile, kendi öğrenebildiği yöntemlerle öğrenme sürecine katkıda bulunur. Böylece kişi yaşıtlarıyla arasındaki farkı hemen hemen kapatmış olur.

DİSLEKSİ İLE İLGİLİ BİLİNMESİ GEREKENLER

*Disleksi Özel Öğrenme Güçlüğünün bir türüdür. Okuma ilgili zorlukların genel adıdır. 

*Özgül Öğrenme Güçlüğü -Disleksi belirtileri gösteren her çocuk aynı özellikleri taşımaz.Bu özelliklerinin belirlenmesi ve tanı alması için bir psikolog ve psikiyatrist tarafından yapılan ayrıntılı bir psiko-eğitsel değerlendirmeye ihtiyaç vardır.

*Özgül Öğrenme Güçlüğünün saptanması için yapılan değerlendirme sonuçlarından elde edilen bulgular, bunu destekleyici veriler içerdiğinde; özel eğitim ve psiko-pedagojik yaklaşımla yapılan, eğitsel terapiyi içeren, tedavi ve müdahale programı uygulanır. Uygulanan tedavinin süresi, çocuğun öğrenme hızına ve şekline göre değişkenlik gösterir.

DİSLEKSİ OLAN BİREYLER NE YAPMALIDIR?

Bazı disleksi belirtileri:

* Yazılı kelimeleri öğrenme ve hatırlamada zorluk.

* b ve d, p ve q harflerini, 6 ve 9 gibi sayıları ters algılama; kelimelerdeki harfleri ya da sayıları karışık algılama, ne’yi en; 3’ü E; 12’yi 21 olarak algılamak gibi.

* Okurken kelime atlamak.

* Hecelerin seslerini karıştırmak ya da sessiz harflerin yerini değiştirmek, sıklıkla yazım hatası yapmak.

* Yazı yazmada zorluk.

* Gecikmiş ya da yetersiz konuşma.

* Konuşurken anlama en uygun kelimeyi seçmede zorluk.

* Yön (yukarı, aşağı gibi) ve zaman (önce, sonra, dün, yarın gibi) kavramları konusunda sorunlar.

* Elleri kullanmada hantallık ve beceriksizlik; okunamayan el yazısı.

Disleksili çocukların çoğunda bu sorunların birkaç tanesi mevcut; fakat bunlardan sadece bir tanesinin var olması bile çocuğun özel eğitim gereksinimi duymasına yeterli bir sebep teşkil eder. Bir de disleksiyle ilgili yanlış kanılar var. Ayna yazısı adı verilen yazıyı tersten yazma, harf ya da kelimelerin yerini değiştirme durumunun yalnızca disleksililerde görüldüğü fikri bunlardan biri. Halbuki, yazmayı yeni öğrenen her çocukta ayna yazısı yazma durumu ortaya çıkabiliyor. Ayna yazısı, yazmayla ilgili acemilik döneminin olağan görüntülerinden biri; ancak acemilik döneminden sonra da devam ederse, disleksiden kuşkulanılmalı. Disleksililer kelimeleri kopyalarken değil, adlandırırken zorluk çekerler. Disleksinin yaş ilerledikçe geçtiği düşüncesi de artık kabul gören bir kanı değil. Bozukluk yetişkinlikte de sürmekte. Disleksililerin çoğu yetişkinliklerine kadar okumayı öğrenmiş oluyorlar, ancak yavaş

DİSLEKSİ’DE OKUL ÖNCESİ BELİRTİLER

– Ailede başka herhangi bir dislektik bireyin olup olmaması

– Çocuğun geç konuşmaya başlaması

-Çocuğun cümle kurarken kelimeleri birbirine karıştırması, örneğin “oyuncak ayıcık” kelimesi yerine “koyuncak balıcık” gibi kelimeler söylemesi

-Anlık düşünceler sonucunda anlık davranışlarda bulunması

-Kelimeleri birbiri ile karıştırması

-Nesnelere yanlış isimler vermesi, misal “lamba direğini” abajur olarak ifade etmesi

-Peltek konuşma

-Çok bilindik nesnelerin adını ve rengini hatırlamada güçlük

-Yer ve yön belirten kelimelerin birbirine karıştırılması, örneğin “aşağı yönü” işaret etmek için “sağ yönünü” göstermesi

-Sağa sola yalpa yapma ve çarpma